- 20/10/1951 Đại Đội Trưởng Đại Đội 18 Trung Đoàn Võ Tánh. - 12/10/1952 Tiểu Đoàn Phó Tiểu Đoàn 254 Dã Chiến Việt Nam. Đại Học Quân Sự kiêm Đại Diện Bộ TTM TCQH giám sát hoạt động Quân Y Viện Trường Võ Bị Quốc Gia. Thư Trung Tướng Lữ Lan gởi Ban Biên Tập sách Ngay sau Hội nghị TƯ 13, căn cứ vào Kế hoạch xây dựng phương án nhân sự Bộ Chính trị, Ban Bí thư, ý kiến phát hiện, giới thiệu của Ban Chấp hành Trung ương, kết quả thẩm định của các cơ quan chức năng và đề xuất của Tiểu ban Nhân sự, ngày 20/11/2020, Bộ Chính trị kyhuyen.com. , nhanh nhất đổi mới Tà Đế cuồng sau: Phế sài cửu tiểu thư mới nhất chương! Chương 567 nàng là triệu hoán sư. Qua tay phiên khởi lòng bàn tay, một đạo quỷ dị nhiễm một tia hồng biên màu tím đấu khí thoáng chốc lăng không bốc cháy lên. Chỉ là nháy mắt đối với đảng đoàn mttq việt nam, ban chỉ đạo giao xây dựng hai chuyên đề: "phát huy vai trò của mttq và các tổ chức chính trị-xã hội, các tổ chức xã hội-nghề nghiệp, các tổ chức xã hội đáp ứng yêu cầu xây dựng, hoàn thiện nhà nước pháp quyền xhcn việt nam" và "bảo đảm thực hiện, phát huy quyền làm chủ và vai trò chủ thể của nhân dân trong xây … Trung thu năm nay nước ta đã được tự do và các em đã thành những người tiểu quốc dân của một nước độc lập. Và cũng dường như thấu rõ ruột gan của tên sen đầm quốc tế, nên kết thúc thư Trung thu năm 1954, Bác lại viết hai câu thơ đồng thời cũng là lời dự Năm nay, Hội đồng giải Báo chí Quốc gia lần thứ XIV năm 2019 quyết định trao 9 giải A, 21 giải B, 41 giải C và 32 giải khuyến khích cho 103 tác phẩm xuất sắc. Đại tướng Lương Cường, Bí thư Trung ương Đảng, Ủy viên Thường vụ Quân ủy Trung ương, Chủ nhiệm Tổng cục L7w91. Đầm tiểu thư Giá Liên hệ Lượt xem 70 Thông tin sản phẩm Bình luận Sản phẩm cùng loại Set đồ vịt Liên hệ Đầm hai dây quyến rũ Liên hệ Đầm cổ yếm Liên hệ Set đồ công sở Liên hệ Áo kiểu Liên hệ Đầm 2 dây sang trọng Liên hệ Đầm dự tiệc sang trọng Liên hệ Set đồ công sở Liên hệ Đầm tiểu thư dự tiệc với những thiết kế nữ tính, điệu đà được phái đẹp đặc biệt ưa chuộng. Những chiếc váy toát lên vẻ yêu kiều, sang trọng, quý phái cho hội bạn gái tỏa sáng vào những dịp quan trọng. Đầm tiểu thư sở hữu nhiều style phù hợp với mọi vóc dáng và gu thẩm mỹ của các cô gái. Từ phong cách cổ điển, hoài niệm như retro hay vintage cho đến quý cô, gợi cảm và sang chảnh. Mỗi kiểu dáng đều mang lại một màu sắc thời trang khác biệt và giúp nàng tự tin tỏa sáng khi dự Đầm tiểu thư dự tiệc trắng thêu họa tiết đơn giảnMàu trắng đại diện cho sự thuần khiết và tao nhã. Không chói lóa nhưng vẫn tỏa sáng như ngọc, tone trắng chưa từng đánh mất phong độ trong các thiết kế thời trang cao cấp. Không kén phụ kiện như những màu khác, nàng có thể thỏa thích diện đầm trắng với nhiều item khác nhau như trang sức, túi xách cầm tay, giày cao gót,...Màu trắng làm background hoàn hảo để khiến các phụ kiện còn lại trở nên nổi bật. Đặc biệt, đầm trắng làm sáng da, không kén chọn vóc dáng hay lứa tuổi. Phái đẹp ở nhiều độ tuổi khác nhau đều có thể tự tin diện váy tiểu thư màu trắng. Màu trắng tinh khôi cùng những họa tiết tinh tế được thêu tỉ mỉ, tất cả tạo nên một chiếc đầm dự tiệc chuẩn tiểu thư quý Đầm tiểu thư tay bồng đuôi cá màu đenTrái ngược với màu trắng tinh khôi, màu đen đem đến sự quyến rũ và huyền bí. Những chiếc đầm tiểu thư dự tiệc màu đen sang chảnh và tạo nên thần thái quý cô cho bạn gái. Màu đen mang nét đặc trưng của sự đơn giản, không kén chọn đồ khi phối cùng. Ngay cả khi nàng diện full một set đen vẫn high fashion mà không hề gây nhàm tay bồng đuôi cá điệu đà tút lại vẻ đẹp trẻ trung cho outfit. Thay vì dè chừng các thiết kế body ôm sát dừ hơn tuổi, nàng sẽ tự tin hơn với kiểu dáng đầm cách điệu bồng bềnh và buông lơi phần tà váy. Đầm đuôi cá tay bồng khiến màu đen không còn nhàm chán, giúp nàng tự tin khoe dáng chuẩn quý cô sang Váy tiểu thư vintage hoa toStyle vintage chỉ những thiết kế đẹp nhẹ nhàng và cổ điển. Vintage mang màu sắc cũ của quá khứ, có nét nuối tiếc của thời gian. Đặc biệt, họa tiết hoa trong vintage luôn hấp dẫn phái đẹp bởi sự kiêu sa, thơ mộng trong các mẫu váy tiểu hoa vintage không chỉ phù hợp với các buổi tiệc tùng mà còn được hội bạn gái chăm chỉ diện khi nàng đi chơi, đi hẹn hò cùng người tiểu thư dự tiệc vintage có chiều dài qua gối, đủ kín đáo và e ấp của một nàng thiếu nữ. Hơn nữa, những biến tấu như voan bồng bềnh, thắt nơ hay bèo nhún trong váy vintage càng làm nổi bật vẻ đẹp nhã nhặn, thanh lịch và duyên dáng. Xinh đẹp như soái tỷ với đầm tiểu thư dự tiệc họa tiết hoa to trên nền đen thanh Đầm tiểu thư dự tiệc dáng cúp ngực gợi cảmGiúp nàng có cơ hội khoe xương quai xanh mảnh mai và làn da trắng mịn không tì vết. Các thiết kế đầm tiểu thư dự tiệc cúp ngực luôn có sức hấp dẫn không thể chối từ khi nàng lựa đồ đi đầm cúp ngực dài phù hợp với bạn gái cao và thon gọn. Dáng ngắn được ưa chuộng hơn nhờ tính ứng dụng cao, cân đẹp khi được diện bởi những cô nàng chân ngắn hay mũm diện đầm cúp ngực, nàng đừng quên bổ sung cho mình một vài món trang sức như vòng cổ, khuyên tai lấp lánh để không phần cổ và vai không bị trống trải. Bốt hoặc giày cao gót sẽ là item lý tưởng để nàng hoàn thiện outfit cùng đầm tiểu thư dự tiệc dáng cúp ngực. Hai màu đen trắng đan xen tinh tế tôn lên vóc dáng đồng hồ cát gợi cảm, thu hút mọi ánh Váy tiểu thư bánh bèo xòe điệu đà, trẻ trungĐầm dáng xòe mang đến sự nữ tính và thoải mái tối đa cho người mặc. Thiết kế xòe che đi mọi khuyết điểm của đôi chân từ chân to, chân vòng kiềng hay chân quá nhỏ và gầy,... Những chiếc váy xòe được hội bạn gái yêu thích diện trong mọi hoàn cảnh. Khi nàng đi làm, đi học hay đi chơi, đi du lịch,...Không bó hẹp trong những bữa tiệc, dáng đầm xòe luôn được đánh giá cao hơn hẳn các style đầm khác nhờ tính ứng dụng cao. Ngay cả những ngôi sao nổi tiếng cũng chăm chỉ diện dáng đầm xòe khi xuất hiện tại thảm đỏ hay các buổi lễ trao giải trọng đại,... Thiết kế đầm xòe nhẹ nhàng dễ dàng match với mọi vóc dáng của các cô Váy tiểu thư sang chảnh trễ vaiThiết kế trễ vai dành cho những cô nàng yêu thích sự gợi cảm vừa phải, không hở hang táo bạo. Những tay áo buông lơi nhẹ nhàng che lấp đi các khuyết điểm như bắp tay to, nách thâm, tay thô,... Giúp nàng tự tin sải bước tại các bữa tiệc náo nhiệt, sang trọng. Đầm tiểu thư dự tiệc sang trọng, quý phái dáng trễ vai và khoe dáng triệt Đầm voan hoa nhí điệu đà, duyên dáng trong từng chuyển độngChất liệu voan nhẹ nhàng, tầng tầng lớp lớp điệu đà sinh ra để dành cho các nàng bánh bèo chúa. Nếu đầm tiểu thư dự tiệc hoa đã điệu đà thì ở thiết kế voan hoa nhí, sự yêu kiều, nữ tính như được gấp hai lần. Tà váy voan nhẹ nhàng, tung bay theo mỗi bước chân của nàng. Tất cả tạo nên vẻ đẹp diễm lệ, nhớ nhớ nhung nhung như một cô công chúa ngủ trong rừng. Lớp voan mỏng nhẹ tung bay trong gió tạo nét thướt tha cho cô nàng bánh Đầm tiểu thư dự tiệc thắt nơ bản toNhắc đến đầm tiểu thư sang chảnh, không thể bỏ qua những chiếc nơ điệu đà bản to nổi bật. Nơ bản to được may ở eo váy, cổ váy, trước ngực và làm dây buộc cố định sau lưng. Mỗi vị trí nơ váy đều mang đến điểm nổi bật riêng biệt, thu hút mọi sự chú ý. Những chiếc nơ to xinh xắn, đáng yêu đốn tim chàng ngay từ cái nhìn đầu thị là một outfit mà các nàng bánh bèo cần rinh ngay về tủ của mình. Đặc biệt, những chiếc nơ to sẽ phù hợp hơn khi nàng diện đầm dáng xòe hoặc baby doll, tạo nên hiệu ứng đáng yêu đốn tim khó cưỡng. Nơ trắng to nổi bật trên nền váy đen, tôn lên nét nữ tính và điệu đà cho người Đầm cổ yếm dự tiệc sang trọng và quý pháiKhông kém cạnh các thiết kế đầm trễ vai hay 2 dây, thiết kế cổ yếm vừa kín vừa hở luôn được phái đẹp ưu ái lựa chọn khi tham gia những bữa tiệc quan trọng. Được các soái tỷ Đại Lục lăng xê, dáng váy này còn được biết đến với cái tên váy tiểu thư Trung yếm che chắn khéo léo vòng 1 và khoe vai cùng lưng trần táo bạo, điểm nhấn tập trung về phía sau của nàng. Do đó, các cô gái có thân hình mũm mĩm hay phần lưng không được mịn màng cần cân nhắc không nên chọn mẫu đầm này. Các nàng đừng quên diện áo bra dây trong hoặc miếng dán ngực để tránh những tình huống lộ áo trong nhạy cảm. Đầm cổ yếm khoe vai và lưng trần táo bạo, tôn lên xương quai xanh quyến Váy đầm dự tiệc cưới sang chảnh như công chúaHóa thân thành những công chúa xinh đẹp như trong truyện cổ tích, dáng đầm tiểu thư dự tiệc 2 dây xòe to được nhiều bạn gái cực kỳ yêu thích. Không ít chị em còn chọn outfit này để chụp ảnh ngoại cảnh hay chụp ảnh tạo cho mình sử nổi bật trong ngày cưới, đầm disney giúp cô dâu lung linh, quyến rũ trong tà váy dài. Mỗi bước đi của nàng đều uyển chuyển và tỏa sáng, chiếm trọn spotlight mỗi khi xuất hiện. Biến thành nàng công chúa Disney với đầm 2 dây xòe rộng bồng bềnh và quyến rũ như cô nàng Jisoo Đầm tiểu thư dự tiệc dáng ngắn gắn đuôi rơiĐầm tiểu thư dự tiệc có đuôi được biến tấu từ những chiếc đầm body hoặc xòe ngắn, gắn thêm một lớp voan bồng bềnh và dài thướt tha phía sau vòng voan này được kéo dài đến gót chân giống như một chiếc đuôi thướt tha, phủ trên mặt đất và lướt theo sau mỗi chuyển động của nàng. Thiết kế cũng được các stylist bình chọn làm đại diện cho mẫu váy cưới, đầm tiệc hiện đại được yêu thích nhất. Đầm tiểu thư dự tiệc đuôi rơi hoa xanh tôn da nổi tiểu thư dự tiệc mang đến cho nàng dáng vẻ diễm lệ, điệu đà và quyến rũ của một quý cô nữ tính, hiện đại. Không giới hạn trong phong cách, váy tiểu thư ngày nay có nhiều thiết kế đa dạng phù hợp với mọi vóc dáng và gu thẩm mỹ của hội chị em. Những buổi tiệc thường có quy tắc khác nhau từ sang trọng đến sôi động hay các lưu ý về dress code. Hãy lựa chọn outfit thật tinh tế và match với sở thích cũng như tính chất của buổi tiệc mà nàng tham dự. Đừng quên mix thêm trang sức lấp lánh và những đôi giày sang chảnh để set đồ của nàng trở nên hoàn thiện và tỏa sáng hơn. Sở hữu vẻ đẹp nữ tính, ngọt ngào pha chút cổ điển và kiêu kỳ nên đầm tiểu thư luôn là lựa chọn hàng đầu của các cô gái trong những dịp đặc biệt. Vì vậy, thiếu gì thì thiếu chứ tủ đồ của bạn ít nhất cũng phải có một trong những kiểu đầm xinh xắn này. Đầm vintage tiểu thư Đầm vintage tiểu thư nhẹ nhàng, nữ tính mang chút dư vị của thập kỷ trước luôn là một trong những lựa chọn nhận được nhiều sự ưu ái của các tín đồ thời trang, đặc biệt là những cô nàng theo đuổi phong cách thời trang retro. Kiểu đầm này thường có thiết kế dài qua gối, xòe nhẹ và được điểm thêm các chi tiết như thắt eo, bèo nhún hoặc mang họa tiết kẻ gingham, họa tiết hoa… Điểm quan trọng nhất là với dáng đầm tiểu thư cổ điển, bạn có thể diện trong rất nhiều hoàn cảnh. Xem thêm Bí kíp phối đồ phong cách vintage cực xinh cho nàng tung tăng dạo phố mùa xuân Đầm hoa tiểu thư vintage thắt nơ cổ mang nét đẹp vừa cổ điển, nữ tính vừa quyến rũ Đầm vintage tiểu thư hoa hồng với tông màu nhẹ nhàng siêu ngọt ngào Họa tiết hoa, tay loe, cổ thắt nơ và màu sắc nhẹ nhàng là đặc trưng nổi bật của dáng đầm vintage Một mẫu đầm tiểu thư cúp ngực mang tông màu nhã nhặn và cực tôn da Đầm vintage tiểu thư chấm bi vừa cổ điển, ngọt ngào vừa kiêu kỳ và sành điệu Đầm tiểu thư sang trọng Vốn sở hữu vẻ đẹp ngọt ngào, điệu đà và cực hợp với những dịp đặc biệt nên đầm tiểu thư luôn là lựa chọn được các cô nàng ưu ái mỗi khi dự tiệc hay sự kiện. Tuy nhiên, để có được outfit đẹp “đúng điệu” thì trong trường hợp này chúng ta nên ưu tiên những mẫu đầm tiểu thư dự tiệc sang trọng hơn một chút. Các tông màu cơ bản như đen, trắng, đỏ cùng thiết kế tối giản hoặc cầu kỳ đều là những gợi ý tốt nên bạn có thể tham khảo. Đầm trắng tay bồng cổ peter pan với thiết kế không quá cầu kỳ nhưng lại vô cùng sang trọng và thanh lịch Cổ ren peter pan cổ điển và nữ tính là điểm nhấn của mẫu đầm tiểu thư đen dáng xòe đơn giản này Với thiết kế cúp ngực, tay bồng, xẻ tà cùng tông màu vừa sang vừa sành điệu, đây sẽ là kiểu đầm tiểu thư cực hợp với những buổi tiệc Thanh lịch nhưng vẫn sang chảnh “hết nấc” chính là những mẫu đầm tiểu thư tay bồng được làm từ chất liệu ren điểm thêm các chi tiết như thắt nơ cổ Nếu bạn thích sự đơn giản thì đầm tiểu thư cổ vuông nhún bèo với thiết kế tay bồng cổ điển cũng là gợi ý cực xịn Đầm xòe tiểu thư Đầm xòe tiểu thư điệu đà không chỉ nữ tính, không “kén dáng”, dễ diện mà còn có thể sử dụng cho cả phong cách hàng ngày lẫn những sự kiện quan trọng. Mẫu đầm này cũng có thiết kế vô cùng đa dạng từ đầm xòe tiểu thư dáng ngắn sang chảnh, linh hoạt cho đến đầm xòe tiểu thư dáng dài ngọt ngào, kiêu kỳ. Chỉ cần điểm thêm các chi tiết như họa tiết hoa, ren, bèo nhún, thắt nơ, hở lưng… là mỗi item lại toát lên vẻ đẹp và cá tính riêng biệt. Do đó, có thể nói đây chính là một trong những mẫu đầm tiểu thư “dễ tính” nhất và được ưa chuộng nhất hiện nay. Một mẫu đầm xòe tiểu thư bằng vải voan có điểm nhấn là các chi tiết bèo nhún cực điệu đà Mặc dù có kiểu dáng khá đơn giản nhưng mẫu đầm xòe hoa tiểu thư này vẫn vô cùng ngọt ngào nhờ chất liệu vải và chi tiết hoa tinh tế Ngược lại, kiểu đầm tiểu thư xòe hoa hai dây này lại mang đến nét đẹp quyến rũ và cổ điển cho người diện Nữ tính, thanh lịch nhưng vẫn vô cùng cuốn hút chính là điểm mạnh của kiểu đầm tiểu thư cổ yếm trễ vai Với chi tiết đính nơ ngực, mẫu đầm xòe tiểu thư đơn giản này bỗng trở nên điệu đà hơn hẳn Đầm tiểu thư tay phồng Thiết kế hợp xu hướng và linh hoạt là một trong những lý do giúp đầm tiểu thư vẫn luôn giữ được độ hot của mình. Vì vậy, nếu bạn muốn tìm kiếm những mẫu đầm thật xinh xắn, điệu đà mà vẫn trendy và hợp mốt thì đừng bỏ qua đầm tiểu thư tay phồng. Item này vốn không quá mới mẻ nhưng lại có sức hút lớn ở vẻ đẹp cổ điển pha lẫn hiện đại cùng khả năng che khuyết điểm vai to, bắp tay to hay “sang chảnh hóa” phong cách cực ổn. Ngoài ra, vì chúng cũng có thể “ăn rơ” tốt với nhiều hoàn cảnh nên chỉ cần sắm được kiểu dáng phù hợp thì bạn hoàn toàn có thể “diện hoài” mà không bị chán. Thiết kế tay phồng khiến những chiếc đầm tiểu thư trở nên thu hút, có gu và sang chảnh hơn hẳn Một mẫu đầm tiểu thư tay phồng cổ V xẻ tà cực trendy và quyến rũ Chỉ cần điểm thêm chi tiết tay phồng là một chiếc đầm đơn giản cũng trở nên điệu đà và thời thượng hơn hẳn Đầm tiểu thư dáng dài tay phồng kết hợp với kiểu cổ tàu hay bèo nhún cổ điển mang đến vẻ đẹp xưa nhưng không bị cũ hay nhàm chán Tay phồng kết hợp với đầm xòe dài điểm họa tiết hoa vừa xinh xẻo vừa dịu dàng, thanh lịch “chuẩn” tiểu thư Đầm tiểu thư thắt nơ Đầm tiểu thư thắt nơ đích thị là kiểu váy mà cô nàng “bánh bèo” điệu đà phải sắm. Với thiết kế đa dạng và điểm nhấn là những chiếc nơ xinh xắn, đáng yêu, item này sẽ giúp bạn có được outfit vừa ngọt ngào vừa đẹp “lịm tim". Hiệu ứng này thậm chí còn tăng lên gấp nhiều lần khi đầm tiểu thư thắt nơ được kết hợp với dáng váy xòe bồng bềnh hay thiết kế hở lưng nữ tính, quyến rũ. Xem thêm Cách thắt nơ váy đơn giản chỉ mất 10 giây cho team điệu đà Chi tiết thắt nơ của mẫu đầm tiểu thư này vừa thời thượng vừa sang chảnh Đầm tiểu thư xòe thắt nơ lưng cũng cực dễ thương và ngọt ngào Với đầm tiểu thư họa tiết hoa, chi tiết thắt nơ còn trở nên đắt giá hơn nữa Đầm tiểu thư thắt nơ vừa xinh xắn vừa quyến rũ hết mực nhờ thiết kế hở lưng Đầm tiểu thư dáng dài cũng điệu đà và ngọt ngào hơn chỉ với chi tiết thắt nơ nho nhỏ Đầm hoa tiểu thư Đầm hoa tiểu thư đặc biệt là đầm xòe hoa tiểu thư cũng là một gợi ý hoàn hảo dành cho những cô nàng “nghiện” váy. Mang nét đẹp dịu dàng, nữ tính và đầy màu sắc, kiểu đầm này sẽ khiến cho chúng ta trở nên nổi bật và cuốn hút hơn hẳn so với các kiểu đầm trơn thông thường. Lưu ý nho nhỏ dành cho bạn là đầm voan tiểu thư họa tiết hoa vừa nhẹ nhàng, thanh lịch lại siêu xinh, siêu hợp với thời tiết của mùa hè nên đừng bỏ qua chúng. Xem thêm Mùa hè sẽ tẻ nhạt hơn nhiều nếu bạn bỏ qua những mẫu váy hoa mát mắt này! Đầm hoa tiểu thư vừa nhẹ nhàng, nữ tính vừa thanh lịch và ngọt ngào sẽ là món đồ mà cô nàng “bánh bèo” phải có Một mẫu đầm hoa hồng tiểu thư đơn giản nhưng cực sang và kiêu kỳ dành riêng cho những sự kiện đặc biệt Đầm hoa tiểu thư dáng dài mang nét đẹp cuốn hút khó cưỡng dù không có thiết kế quá cầu kỳ Với mẫu đầm tiểu thư ngọt ngào này bạn có thể diện đi chơi hay dự tiệc đều ổn Vẻ đẹp tinh tế của mẫu đầm tiểu thư hở lưng điểm cánh hoa đầy lãng mạn Thiết kế vừa ngọt vừa sang lại nổi bật “hết nấc” của đầm hoa tiểu thư dáng ngắn Đầm tiểu thư dự tiệc So với những mẫu đầm tiểu thư thông thường, đầm tiểu thư dự tiệc thường có thiết kế cầu kỳ, điệu đà và nổi bật hơn một chút. Trong đó, chắc chắn phải kể tới những mẫu đầm được làm từ chất liệu như ren, voan… mềm mại nhưng vẫn sang trọng hay thiết kế hở vai, cổ yếm… quen thuộc nhưng vẫn hết mực quyến rũ, ngọt ngào. Xem thêm Gợi ý cách chọn đầm cocktail đẹp mê người’ và tôn dáng tuyệt đối Đầm voan tiểu thư dáng xòe cực hợp với những buổi tiệc trang trọng Nếu thích đơn giản bạn có thể chọn đầm tiểu thư dự tiệc dáng ngắn có chất liệu đặc biệt một chút điểm thêm các chi tiết như cổ đổ để tạo điểm nhấn Đầm xòe tiểu thư có chất liệu ren sang chảnh cùng màu sắc nhã nhặn cũng là lựa chọn hoàn hảo Đầm ren tiểu thư trễ vai thắt eo vừa sang chảnh, quyến rũ vừa tôn dáng cực đỉnh Đầm tiểu thư cổ yếm thanh lịch nhưng vẫn ngọt ngào, nổi bật và duyên dáng “hết nút” Với những buổi tiệc trang trọng, không cần quá cầu kỳ thì bạn có thể chọn những dáng đầm đơn giản sử dụng vải sheer xuyên thấu cùng các chi tiết như thắt nơ để có được outfit đẹp “chuẩn” tiểu thư Mẫu đầm tiểu thư dự tiệc hai dây này sẽ phù hợp với những buổi tiệc ngoài trời hoặc bên bờ biển Cổ điển, thanh lịch, duyên dáng nhưng vẫn sang trọng là những ưu điểm của mẫu đầm tiểu thư xếp tầng này Đầm tiểu thư là một trong những mẫu đầm kinh điển mà cô gái nào cũng nên sở hữu. Không chỉ xinh xắn, nữ tính, điệu đà, chúng còn có khả năng biến hóa khá linh hoạt nên chỉ cần chọn được kiểu dáng phù hợp thì dù là đi chơi, đi làm hay dự tiệc thì bạn đều có thể mặc đẹp. Nguồn ảnh pinterest Bạn đang tìm đầm tiểu thư hàn quốc hãy để Nội Thất UMA gợi ý cho bạn qua bài viết Đầm tiểu thư hàn quốc nhé. New Page Top 100 váy tiểu thư nhật bản váy tiểu thư cổ điển đầm tiểu thư ulzzang váy tiểu thư sang chảnh váy công chúa đầm ulzzang đầm tiểu thư dễ thương đầm xòe váy trắng tiểu thư váy tiểu thư màu trắng đầm tiểu thư sang trọng đầm tiểu thư tay phồng đầm xòe váy tiểu thư hàn quốc váy tiểu thư trung quốc váy trắng đầm tiểu thư hàn quốc đầm tiểu thư dự tiệc Xem thêm Liên Quan Nhiều Đánh Giá Bộ lọc Đầm xinh phong cách tiểu thư hàn quốc one hit store ₫ Đầm xinh phong cách tiểu thư hàn quốc mớ nhất hiện nay ₫ Đầm xòe tiểu thư sang trọng phong cách hàn quốc savvy shop ₫ Mũ lưỡi trai phong cách unisex thêu tag cao su non stay fresh chất kaki thun cao cấp hót trend 2022. ₫ 128 Đầm xinh phong cách tiểu thư hàn quốc ₫ Đầm xinh phong cách tiểu thư hàn quốc el09 ₫ Váy tiểu thư hàn quốc hàng tuyệt đẹp ₫ 1 Váy tiểu thư phong cách Hàn Quốc bigsize ₫ 6 Đầm xinh phong cách tiểu thư hàn quốc sk68 ₫ Váy Tiểu Thư Hàn Quốc Trắng Sang Trọng ₫ Váy trắng xòe, đầm tiểu thư hàn quốc đáng yêu dễ thương ₫ Đầm ren tiểu thư trang hàn quốc ₫ Đầm xinh phong cách tiểu thư hàn quốc tl 79 ₫ Đầm tiểu thư Ulzzang Hàn Quốc ₫ 1 Đầm ren tiểu thư tay bèo thời trang hàn quốc ₫ Váy trắng xòe, đầm tiểu thư hàn quốc đáng yêu dễ thương ₫ 21 Đầm tiểu thư nơ lưng xinh xắn thời trang hàn quốc mẫu mới ₫ Đầm nhung tiểu thư thời trang hàn quốc ₫ Váy tiểu thư trắng tay nơ siêu xinh phong cách Hàn Quốc ₫ 16 Đầm tiểu thư dễ thương cổ vuông dáng xòe bồng siêu xinh Ulzzang ₫ 7 Hót trend nhất váy trắng xòe, đầm tiểu thư hàn quốc đáng yêu dễ thương siêu rẻ ₫ Đầm xinh phong cách tiểu thư hàn quốc tl93 ₫ Đầm tiểu thư hàn quốc cổ bèo đính nút phối tay áo phồng dài đáng yêu ₫ 22 Bỏ Đầm tiểu thư thiết kế thanh lịch đơn giản phong cách ulzzang Hàn Quốc ₫ 1 2 3 4 Go to page 02 Bộ lọc tìm kiếm Nơi bán Shopee Tiki Lazada Sendo Xóa bộ lọc Bảng giá Đầm Tiểu Thư Hàn Quốc năm 2022 Top 10 sản phẩm Giá Cửa hàng Đầm xinh phong cách tiểu thư hàn quốc one hit store ₫ Lazada Đầm xinh phong cách tiểu thư hàn quốc mớ nhất hiện nay ₫ Lazada Đầm xòe tiểu thư sang trọng phong cách hàn quốc savvy shop ₫ Shopee Mũ lưỡi trai phong cách unisex thêu tag cao su non stay fresh chất kaki thun cao cấp hót trend 2022. ₫ Lazada Đầm xinh phong cách tiểu thư hàn quốc ₫ Lazada Đầm xinh phong cách tiểu thư hàn quốc el09 ₫ Lazada Váy tiểu thư hàn quốc hàng tuyệt đẹp ₫ Sendo Váy tiểu thư phong cách Hàn Quốc bigsize ₫ Shopee Đầm xinh phong cách tiểu thư hàn quốc sk68 ₫ Lazada Váy Tiểu Thư Hàn Quốc Trắng Sang Trọng ₫ Shopee Đánh giá trên Youtube 13 49 THỬ ORDER ĐỒ TAOBAO VÁY HOA TIỂU THƯ CÁC KIỂU ONLINE SHOPPING HAUL HƯƠNG WITCH Hương Witch 8 39 REVIEW CHÂN THỰC NHỮNG MẪU VÁY CƯỚI HOT NHẤT CỦA HÀN QUỐC WEDDINGBOOK SAIGON WEDDINGBOOK Vietnam 0 21 Vrg1841-váy tiểu thư hàn quốc tuyệt đẹp Việt Nam Verygood 0 21 Vrg1842-váy hoa lụa hàn quốc tiểu thư Việt Nam Verygood 17 28 VÕ TÒNG TAY KHÔNG ĐẤM 10 SÁT THỦ KHÔNG TRƯỢT PHÁT NÀO TNK – PHIM KIẾM HIỆP 11 02 Phát rồ vì thèm đàn ông’, góa phụ làm chuyện khiến quỷ thần cũng nổi da gà ANVSC ANTG THẾ GIỚI NGHIÊNG 0 28 Đầm ren cổ tròn tiểu thư phong cách hàn quốc lan nguyen shop 19 8 26 THỬ VÁY CƯỚI TRIỆU WON CỦA HÀN QUỐC, LIỆU CÓ XỨNG ĐÁNG? TẬP 2 WEDDINGBOOK SAIGON WEDDINGBOOK Vietnam 10 29 Thử Quần Áo Mới Của SHEIN SHEIN Try-on Haul and Review ♡ TRAM LE ♡ Tram Le 21 34 Đánh giá chi tiết Kia Seltos Luxury liệu có nên thêm chút tiền để xe đẹp và tiện dụng hơn? Trắng Auto 8 42 Review phim hay và ý nghĩa của Hàn Quốc Áo cưới Ngáo Review Phim 28 39 Đàm Vĩnh Hưng bị bệnh, Ngoại Vũ Hà tới thăm vẫn không quên xin đồ Đôi Bạn Lầy Lội Nhất Showbiz Việt Đàm Vĩnh Hưng Đánh giá từ người mua thoa0203 Đã mua “[Chất Xịn] Váy Trắng Xòe, Đầm…” tại Shopee Váy rất đẹp cảm ơn shop đã giao hàng hoả tốc cho mình nha. Shop phục vụ rất tốt. Sản phẩm rất đáng tiền. Thời gian giao hàng rất nhanh 3 năm trước huyenbe1992 Đã mua “[Chất Xịn] Váy Trắng Xòe, Đầm…” tại Shopee Mình mua cho em gái mặc chụp hình. Váy đẹp, y hình, đường may cũng cẩn thận, ít lỗi, với giá tiền thì váy khá ok. Giao hàng nhanh, hài lòng, cho shop 5* 3 năm trước ph10vmynn4 Đã mua “[Chất Xịn] Váy Trắng Xòe, Đầm…” tại Shopee Em xin lỗi Shop vì 3 ngày em không phản hồi lại Shop vì do là đt em bị trục trặc rồi em đem đi sửa và giờ đt em đã sửa xong và mang về được nên em mới có thể trả lời shop! Dạ Shop hàng rất đẹp ạ! vải mịn mềm em mặc vừa y! Em cảm ơn Shop đã giao ạ! 2 năm trước t*****8 Đã mua “Váy tiểu thư phong cách Hàn…” tại Shopee Hàng ko giống hình, mẫu thì tạm đc, đặt mẫu này gữi mẫu kia , vải mát, đặt size L mà cứ ngỡ XL, shop giao quá rộng phải mắc côg đi bóp, vận chuyển nhanh. 2 năm trước julielee273 Đã mua “Đầm tiểu thư dễ thương cổ…” tại Shopee Váy đẹp nhưng hơi ngắn, k đc dàu như mình nghĩ nhưng fix thêm phụ kiện thì ổn hơn. Chun bi ở tay vs eo hơi bị ngứa váy size M nhưng nhỏ nha 1 năm trước ananapell Đã mua “Đầm tiểu thư dễ thương cổ…” tại Shopee Váy siêu xinh nuôn, vải trắng tinh khôi, hơi bị xịn xò đó, do chưa mặc với đang treo nên lười chụp, mua không uổng tiền đâu, hi vọng shop sẽ giảm giá nhiều món, em sẽ ủng hộ nữa nè 2 năm trước Đã mua “Váy tiểu thư trắng tay nơ…” tại Lazada váy đẹp như hình, chất vải tốt, còn có thêm phần quà nhỏ nhỏ rất dễ thương shop tặng kèm nữa, cảm ơn shop nhiều, sau này ủng hộ shop nữa 4 năm trước Đã mua “Mũ Lưỡi Trai Phong Cách…” tại Lazada đầm đẹp. có đều thung tay áo hơi chật, đường mai bị bung nhưng k sao có thể tự sửa được … với số tiền như thế thì vẫn ok rồi 5* cho shop , sẽ ủng hộ nữa 1 năm trước Top 100 Đầm Xòe Váy Tiểu Thư Hàn Quốc váy tiểu thư nhật bản váy tiểu thư cổ điển váy baby doll trắng dài đầm tiểu thư ulzzang váy tiểu thư sang chảnh váy trắng dài đầm tiểu thư cổ điển váy công chúa đầm tiểu thư hàn quốc đầm ulzzang đầm tiểu thư dễ thương đầm baby doll dài qua gối đầm xòe váy trắng tiểu thư đầm tiểu thư sang trọng đầm trắng tiểu thư đầm tiểu thư trung quốc váy tiểu thư trung quốc váy trắng trễ vai đầm tiểu thư dự tiệc đầm trắng dễ thương Xem thêm Liên Quan Nhiều Đánh Giá Bộ lọc Váy trắng xòe, đầm tiểu thư hàn quốc đáng yêu dễ thương ₫ 21 Hót trend nhất váy trắng xòe, đầm tiểu thư hàn quốc đáng yêu dễ thương siêu rẻ ₫ Đầm xòe tiểu thư sang trọng phong cách hàn quốc savvy shop ₫ Đầm trắng ulzzang – váy tiểu thư trắng tay nơ hàn quốc ₫ Váy Tiểu Thư Hàn Quốc Trắng Sang Trọng ₫ Đầm trắng Babydoll xinh, Váy tiểu thư Hàn Quốc ₫ 4 Váy trắng xòe, đầm tiểu thư hàn quốc đáng yêu dễ thương ₫ Váy trắng xòe, đầm tiểu thư hàn quốc đáng yêu dễ thương ₫ Set áo váy babydoll tiểu thư áo kiểu trễ vai bánh bèo chân váy xòe cạp cao buộc dây ulzzang hàn quốc ₫ Váy hoa nhí dáng xòe, Đầm vintage tay lỡ chất voan phong cách tiểu thư Hàn Quốc – Roxie ₫ 239 Váy yếm nữ kèm áo tay bồng đầm dự tiệc phong cách tiểu thư Hàn Quốc hai màu trắng, xanh thời trang, có bigsize ₫ Đầm hoa xòe dáng dài cổ ren tiểu thư ngắn tay phong cách Hàn Quốc ulzzang ₫ 1 Váy tiểu thư phong cách Hàn Quốc bigsize ₫ 6 Váy trắng trễ vai tay bồng dáng xòe tiểu thư xinh xắn/ Đầm suông nữ dài tay triết eo phong cách hàn quốc ₫ 2 Váy tiểu thư bèo trễ vai có dây vai dáng dài chất voan màu trắng, đầm dây rớt vai ₫ 34 Váy tiểu thư trắng trễ vai hoặc cổ vuông vintage – đầm xòe 2 lớp mặc nhiều kiểu hot ₫ 371 Váy trắng xòe, đầm tiểu thư hàn quốc đáng yêu dễ thương ₫ Đầm babydoll gắn nơ cổ tim thời trang Hàn trắng xòe Vintage tiểu thư tinh khôi. Đầm Form rộng tay bồng bánh bèo dễ thương. Váy trắng nữ. Đầm xòe xinh nữ. Váy đầm công chúa dự tiệc, picnic. ₫ 74 Váy tiểu thư trắng trễ vai hoặc cổ vuông vintage 🌸 đầm xòe 2 lớp mặc nhiều kiểu hot ₫ 68 Váy tiểu thư trắng ren thêu sâu lỗ hàn quốc, váy công chúa, tiểu thư xinh xắn, dễ thương ₫ 1 Đầm babydoll gắn nơ cổ tim thời trang Hàn trắng xòe Vintage tiểu thư tinh khôi. Đầm Form rộng tay bồng bánh bèo dễ thương. Váy trắng nữ. Đầm xòe xinh nữ. Váy đầm công chúa dự tiệc, picnic. ₫ Váy đầm nữ hoa nhí tiểu thư ulzzang Hàn Quốc dáng xòe bèo cổ điệu đà Vintage ₫ Đầm xòe tiểu thư cổ nơ dài tay dáng xòe nhẹ vintage siêu xinh, Váy kiểu nữ dự tiệc sang trọng dáng dài rẻ đẹp ₫ 1 Váy đầm nữ hoa nhí tiểu thư ulzzang Hàn Quốc dáng xòe bèo cổ điệu đà Vintage ₫ 1 2 3 4 Go to page 02 Bộ lọc tìm kiếm Nơi bán Shopee Tiki Lazada Sendo Xóa bộ lọc Bảng giá Đầm Xòe Váy Tiểu Thư Hàn Quốc năm 2022 Top 10 sản phẩm Giá Cửa hàng Váy trắng xòe, đầm tiểu thư hàn quốc đáng yêu dễ thương ₫ Shopee Hót trend nhất váy trắng xòe, đầm tiểu thư hàn quốc đáng yêu dễ thương siêu rẻ ₫ Shopee Đầm xòe tiểu thư sang trọng phong cách hàn quốc savvy shop ₫ Shopee Đầm trắng ulzzang – váy tiểu thư trắng tay nơ hàn quốc ₫ Shopee Váy Tiểu Thư Hàn Quốc Trắng Sang Trọng ₫ Shopee Đầm trắng Babydoll xinh, Váy tiểu thư Hàn Quốc ₫ Shopee Váy trắng xòe, đầm tiểu thư hàn quốc đáng yêu dễ thương ₫ Shopee Váy trắng xòe, đầm tiểu thư hàn quốc đáng yêu dễ thương ₫ Shopee Set áo váy babydoll tiểu thư áo kiểu trễ vai bánh bèo chân váy xòe cạp cao buộc dây ulzzang hàn quốc ₫ Lazada Váy hoa nhí dáng xòe, Đầm vintage tay lỡ chất voan phong cách tiểu thư Hàn Quốc – Roxie ₫ Shopee Đánh giá trên Youtube 13 49 THỬ ORDER ĐỒ TAOBAO VÁY HOA TIỂU THƯ CÁC KIỂU ONLINE SHOPPING HAUL HƯƠNG WITCH Hương Witch 8 39 Váy Đầm Xòe Tuổi Trung Niên Cao Cấp Sang Trọng U40 U50 Ren Nhúng Phối Ren Co giãn nhiều Giảm 100K Thời Trang Nữ Hoàng 31 03 061V1Hướng Dẫn Cắt May Váy Xòe 270độ Cắt Rập Cắt May Mẹ Sóc Dạy Cắt May Miễn Phí 10 06 Các mẫu đầm xòe tiểu thư đẹp dịu dàng sang chảnh Life Beautiful 2 01 THỜI TRANG HÀN QUỐC – Đầm giả vest cực xinh 84 Review 0 21 Vrg1842-váy hoa lụa hàn quốc tiểu thư Việt Nam Verygood 1 49 Đầm xòe form dài tiểu thư phối màu Lily Moda 305 1 48 Quần Áo Thời Trang Hàn Quốc – BST Váy Hè Hoạ Tiết Hàn Quốc 2020 Cho Các Nàng Tiểu Thư Kênh MoMo JP&KR 0 12 Đầm xòe cổ V cách điệu Hàn Quốc cao cấp S1013 Phụ nữ Đẹp + 2 30 Đầm xòe form dài tiểu thư caro Lily Moda 171 2 38 Đầm xòe hoa chiffon tiểu thư Lily Moda 209 1 28 Đầm xòe tiểu thư phối tầng Lily Moda 566 Đánh giá từ người mua ptien01 Đã mua “Đầm trắng Babydoll xinh, Váy…” tại Shopee Chất lượng sản phẩm tuyệt vời Đóng gói sản phẩm rất đẹp và chắc chắn Shop phục vụ rất tốt Rất đáng tiền Thời gian giao hàng rất nhanh 4 năm trước thoa0203 Đã mua “[Chất Xịn] Váy Trắng Xòe, Đầm…” tại Shopee Váy rất đẹp cảm ơn shop đã giao hàng hoả tốc cho mình nha. Shop phục vụ rất tốt. Sản phẩm rất đáng tiền. Thời gian giao hàng rất nhanh 3 năm trước huyenbe1992 Đã mua “[Chất Xịn] Váy Trắng Xòe, Đầm…” tại Shopee Mình mua cho em gái mặc chụp hình. Váy đẹp, y hình, đường may cũng cẩn thận, ít lỗi, với giá tiền thì váy khá ok. Giao hàng nhanh, hài lòng, cho shop 5* 3 năm trước ph10vmynn4 Đã mua “[Chất Xịn] Váy Trắng Xòe, Đầm…” tại Shopee Em xin lỗi Shop vì 3 ngày em không phản hồi lại Shop vì do là đt em bị trục trặc rồi em đem đi sửa và giờ đt em đã sửa xong và mang về được nên em mới có thể trả lời shop! Dạ Shop hàng rất đẹp ạ! vải mịn mềm em mặc vừa y! Em cảm ơn Shop đã giao ạ! 2 năm trước t*****8 Đã mua “Váy tiểu thư phong cách Hàn…” tại Shopee Hàng ko giống hình, mẫu thì tạm đc, đặt mẫu này gữi mẫu kia , vải mát, đặt size L mà cứ ngỡ XL, shop giao quá rộng phải mắc côg đi bóp, vận chuyển nhanh. 2 năm trước khanhhuyen07031998 Đã mua “Váy hoa nhí dáng xòe, Đầm…” tại Shopee 1m65, 53kg. Váy chuẩn form, màu đẹp, 2 lớp vải xịn. Nhưng vải thì hơi thô cứng chút, không được mềm mịn lắm. Nói chung ok đẹp! 1 năm trước nguyenthihue19981018 Đã mua “Váy hoa nhí dáng xòe, Đầm…” tại Shopee Váy y như xinh. Màu be vàng chứ kp trắng. Họa tiết xinh như hình. lót cũng ok. Giao hàng nhanh 1 năm trước a*****g Đã mua “Váy hoa nhí dáng xòe, Đầm…” tại Shopee Váy xinh lắm ạ. Shop nhiệt tình, giao hàng nhanh. Sẽ ủng hộ tiếp ạ hjyđbbdjdndbaknsnsbxdbbssnnxdbndjxbdndjdcjxnndhxdddddddvgsyxhdbuxbdhhdwbhxhebdhxhbdh 1 năm trước Video Đầm tiểu thư hàn quốc “Tứ đại kì thư” của tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc tên gọi-văn bản-tác giả 中國古典小說之四大奇書 書名–版本–作者 Lê Thời Tân Xuất xứ của các cách gọi “tứ đại kì thư” “Tứ đại kì thư” 四大奇書 hay “Tứ đại danh tác” đều là những cách nói của truyền thống phê bình Trung Hoa, tồn tại song song bên cạnh những cách điểm bình các nhóm tác phẩm nổi tiếng trong di sản văn hóa Trung Hoa như “Tứ thư Ngũ kinh”, “Tứ đại danh sử” hay “Lục tài tử thư” 六才子書.[2] Nhà văn, nhà phê bình nổi tiếng thời Minh mạt Lí Ngư 李渔 1611-1680 được xem là người đầu tiên đề xuất danh xưng “tứ đại kì thư” dành để gọi chung nhóm bốn tiểu thuyết trường thiên chương hồi kể theo thứ tự thời gian sáng tác Thủy Hử, Tam Quốc, Tây Du, Kim Bình Mai. Các học giả kiểm thấy trong các lời tựa, lời bạt cho các bộ tiểu thuyết được coi là “sách bán chạy” trong quãng thời gian từ Minh Thiên Khởi cho đến Minh Sùng Trinh như Tam Toại bình yêu truyện, Hàn Tương Tử toàn truyện, Thiền Chân dật sử vẫn chưa thấy xuất hiện mấy chữ “tứ đại kì thư”. Nếu điều này là đúng thì ta có thể khẳng định rằng trước lúc có cách nói “tứ đại kì thư” đã từng xuất hiện cụm từ “tứ đại thư”. Khảo cứu cho rằng cách nói “tứ đại thư” xuất hiện lần đầu trong Tựa của Tiếu Hoa Chủ Nhân cho tập Kim cổ kì quan “Thi Nại Am và La Quán Trung đời Nguyên khởi xướng lối viết tiểu thuyết chương hồi. Thủy Hử, Tam Quốc kì vĩ sừng sững, …… Người luận bàn này cho hai sách đó cùng Tì Bà kí và Tây Sương kí là vật truyền kì, gọi là “tứ đại thư”,…” Chu Nhất Huyền, Minh Thanh tiểu thuyết tư liệu tuyển biên, Tề Lỗ thư xã xuất bản, Bài Tựa này được viết đời Sùng Trinh. Qua thời Minh mạt đến đầu thời Thanh, Tây Hồ Câu Tẩu trong tựa cho Tục Kim Bình Mai bắt đầu dùng cách nói “tam đại kì thư” “Ngày nay tiểu thuyết trong thiên hạ như rừng, duy chỉ có Thủy hử, Tây du, Kim Bình Mai là tam đại kì thư. Vì sao gọi được như vậy? Tây du viết chuyện quỷ quái nhưng giảng rõ tâm để chứng đạo lớn, Thủy hử kể chuyện trộm cướp nhưng răn kẻ hiệp để tôn nghĩa, Kim Bình Mai nói chuyện sắc nhưng gột cái dâm để nêu cái tình” Chu Nhất Huyền, Kim Bình Mai tư liệu hội biên, Nam Khai Đại học xuất bản xã, Bài tựa được viết dưới thời Thanh Thuận Trị. Cách nói của Tây Hồ Câu Tẩu được xem là đã trực tiếp gợi ý cho Lạp Ông hiệu của Lí Ngư đề xuất chính thức cụm từ “tứ đại kì thư”. Lý Lạp Ông ngay trong phần đầu bài tựa cho Tam Quốc chí diễn nghĩa bản khắc in của nhà sách Lưỡng Hằng Đường viết “Thường nghe Phùng Mộng Long tiên sinh khen đời có tứ đại kì thư gồm Tam Quốc, Thủy hử, Tây du kí và Kim Bình Mai. Tôi cũng vui mà cho rằng ông gọi như vậy là đúng”.[5] Tuy vậy cho đến nay không còn tài liệu nào khả dĩ có thể chứng minh chuyện chính Phùng Mộng Long 馮夢龍 1574-1646 nêu danh sách tứ đại kì thư. Thành thử các học giả cho rằng cũng có thể đương thời Lý Lạp Ông quả có đọc thấy hoặc nghe nói đâu đó việc Phùng Mộng Long nêu cách nói tứ đại kì thư hoặc đơn giản hơn, Lý Lạp Ông chỉ là mượn uy tín họ Phùng để thác chuyện tứ đại kì thư. Thế nhưng Phùng Mộng Long dù nổi tiếng thì vẫn là đại biểu của “tục văn học” 俗文學.[6] Danh sĩ cao quý không không thích ngồi cùng chiếu với tác giả của những tiểu thuyết, hí khúc hạ lưu. Thành ra cho rằng Lý Ngư thác danh họ Phùng nói chuyện “tứ đại kì thư” cũng không phải là chuyện thuyết phục cho lắm. Đại bộ phận vẫn tin chính bản thân Lý Ngư chứ không phải ai khác nêu vấn đề “tứ đại kì thư”. Một trong những chuyên gia hàng đầu về tiểu thuyết Minh Thanh của Trung Quốc – Tôn Khải Đệ vẫn cho chính Lý Ngư là tác giả của cách nói “tứ đại kì thư”. Tôn Khải Đệ nói trong Trung Quốc thông tục tiểu thuyết thư mục “Gọi Tam Quốc, Thủy hử, Kim Bình Mai, Tây du kí là “tứ đại kì thư” bắt đầu từ bài Tựa Tam Quốc chí của Lí Ngư” Tôn Khải Đệ, Trung Quốc thông tục tiểu thuyết thư mục, Tác gia xuất bản xã, Bắc Kinh, bản in 1958, Từ sau Lý Ngư, cách nói “tứ đại kì thư” đã thực sự định hình và được chấp nhận phổ biến cho dù cách hiểu và cắt nghĩa cụm từ này không phải lúc nào cũng như nhau. Sau cách gọi “Tứ đại kì thư” lại xuất hiện cách nói “Tứ đại danh trước” 四大名著. “Tứ đại danh trước” chỉ ba bộ tiểu thuyết vốn đã được nhắc đến trong “Tứ đại kì thư” Tam Quốc diễn nghĩa, Tây du kí, Thủy hử kèm thêm Hồng lâu mộng. Có người tìm nguyên nhân hiện tượng này ở việc ra đời của Hồng lâu mộng. Đúng sai chưa bàn chỉ biết cách nói “Tứ đại danh tác” dần dà thay thế cho cụm từ “Tứ đại kì thư” trong trường hợp người nói muốn bao hàm cả tác phẩm của Tào Tuyết Cần. Đến đầu thế kỉ XX, các đại biểu của phong trào Tân văn hóa Ngũ Tứ khi phát động cuộc vận động văn bạch thoại đã tìm thấy dẫn chứng hùng hồn từ tứ đại kì thư. Các trí thức tân học thay thế mấy chữ “tứ đại kì thư” nặng mùi văn ngôn bằng cụm từ có màu sắc “tân văn” “tứ đại kinh điển danh tác” 四大經典名作. Vậy mà không hiểu sao những kẻ sĩ thời đại mới này lại bỏ Kim Bình Mai trong tứ đại kì thư để thay bằng Hồng lâu mộng? Riêng Trịnh Chấn Đạc chẳng hạn – cũng thay Tam Quốc diễn nghĩa bằng Hồng lâu mộng và dùng cụm từ “tứ đại kiệt tác” 四大杰作. Họ Trịnh viết “Hồng lâu mộng cả thảy 120 hồi, cùng với Thủy hử, Tây du, Kim Bình Mai gộp gọi là tứ đại kiệt tác của tiểu thuyết Trung Quốc” Trịnh Chấn Đạc, Văn học đại cương-Literature compendium, Trung Hoa thư cục xuất bản lần đầu 1926, Quảng Tây sư phạm đại học xuất bản xã tái bản, 2003, tập thượng, Riêng chủ soái của phong trào văn hóa mới Ngũ Tứ Hồ Thích còn đặc biệt chú ý Nho lâm ngoại sử. Ông gọi đó là “danh tác thứ năm” đệ ngũ danh tác. Nếu chấp nhận quan điểm họ Hồ, chúng ta đã có thể nói đến “ngũ đại kinh điển danh tác” trong tiểu thuyết cổ Trung Quốc. Công trình The Classic Chinese Novel A Critical Introduction của Hạ Chí Thanh[9] trên thực tế chính là cuốn sách giới thiệu “ngũ đại kinh điển danh tác” của tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc. Trong đó Thủy hử truyện, Tam Quốc diễn nghĩa, Tây du kí, Kim Bình Mai được Hạ Chí Thanh gọi là “Minh đại tứ đại tiểu thuyết”. Đôi khi ông cũng gọi đây là “Tứ bộ cự tác”. Một trong những học giả phương Tây đầu tiên tập trung chú ý cắt nghĩa hai chữ “kì thư” như là một cách định danh một thể loại tự sự đặc biệt của văn nhân Trung Hoa xưa chính là A. Plaks. Ông viết trong Trung Quốc tự sự học – Chinese Narative Bắc Kinh đại học xuất bản xã, bản in 1996 “Nói đến tiểu thuyết thể chương hồi trường thiên Minh Thanh, các dẫn chứng đại biểu mà thông thường người ta hay nêu lên không ngoài sáu tác phẩm kinh điển lục bộ kinh điển danh tác đã qua sàng lọc của thời gian gồm Tam Quốc diễn nghĩa, Thủy hử truyện, Tây du kí, Kim Bình Mai, Nho lâm ngoại sử và Hồng lâu mộng. Bốn bộ trước chính là “tứ đại kì thư” thời Minh, còn hai bộ sau không ngại theo cách đó cũng gọi là “lưỡng đại kì thư” của thời Thanh. Cách gọi các tác phẩm thượng thừa trong sáu bộ tiểu thuyết thể trường thiên chương hồi là “kì thư” của trí thức Minh Thanh là khá phổ biến. Họ thậm chí còn tiến lên nhiệt tâm xếp hạng cho các kì thư. Chẳng hạn việc Mao Tôn Cương, Trương Trúc Pha xếp Kim Bình Mai là “đệ nhất kì thư” là một ví dụ rất có ý nghĩa. Cái gọi là “kì thư”, cứ mặt chữ mà giải thích nguyên chỉ nghĩa “kì tuyệt chi thư”; nó có thể chỉ cái “kì” của nội dung tiểu thuyết, cũng có thể chỉ cái “kì” trong văn bút của tiểu thuyết. Vậy mà cá nhân tôi còn cho rằng, cổ nhân riêng gọi Tam Quốc diễn nghĩa, Thủy hử truyện, Tây du kí, Kim Bình Mai là tứ kì thư ấy là còn có một thâm ý nữa. Thứ nhất, bản thân xưng tụng đó đã ngấm ngầm thiết định một giới hạn về mặt thể loại. Từ đó phân biệt ra một bên là bốn tác phẩm kinh điển sáng tác đỉnh cao của thời đại với một bên là những tiểu thuyết thể chương hồi trường thiên hạng hai hạng ba khác. Thứ nữa, trong suốt quá trình nghiên cứu, tôi vẫn không ngừng tự hỏi vì sao lại không là “tam đại kì thư”, không phải là “ngũ đại kì thư” mà lại cứ là “tứ đại kì thư”? Dĩ nhiên, cách giải thích đơn giản nhất và cũng là hợp tình hợp lí nhất có lẽ là – nhìn trong tổng thể cả thời đại Minh, tiểu thuyết thể chương hồi trường thiên vĩ đại nhất vừa khéo cũng chỉ có bốn bộ này. Thế nhưng, tôi ngờ rằng thời Minh mạt – trong hoàn cảnh mà tư tưởng lí học Tống Minh đại diện bởi những Trình, Chu, Lục, Vương tràn ngập một thời, thấm sâu khắp xã hội thì việc vận dụng con số bốn ở đây có lẽ còn ẩn chứa một ý nghĩa đặc thù nào đó. Dựa vào một sự lí giải như vậy, chúng tôi đã phát hiện ra trong quá trình nghiên cứu một điều là, bốn tác phẩm kinh điển này thực ra còn thai dưỡng một hình mẫu mĩ học độc nhất vô nhị nhìn trong suốt chiều dài lịch sử tự sự Trung Quốc. Mà hình mẫu mĩ học đợi cho đến thời Minh mạt mới thành hình hoàn toàn này lại ngưng kết thành một thể loại tự sự đặc thù. Điều không may là, trong suốt lịch sử phê bình văn học Trung Quốc thể loại tự sự đặc thù này thiếu đi một định nghĩa, giới định rõ ràng. Người ta rất khó nắm vững nó về mặt lí luận, thậm chí nó vẫn còn thiếu đi một danh xưng cố định. Nếu còn tiếp tục dùng lối nói cũ – chỉ gọi chung chung là “tiểu thuyết cổ điển” hay “tiểu thuyết chương hồi” thì vẫn còn thiếu đi một sự minh xác về phạm vi, không thể trở thành một công cụ nghiên cứu phê bình được. Cho nên, cuối cùng hết cách, chúng tôi cũng chỉ đành quay lui dùng lại hai chữ “kì thư” để giới định mấy tác phẩm văn học tự sự cùng có chung một nguyên tắc mĩ học này. Hẵng tạm gọi là “kì thư văn thể” 奇書文体 vậy” Trung Quốc tự sự học – Chinese Narative, Như chúng tôi đã nói, tại Trung Quốc cũng có khuynh hướng thay thế Hồng Lâu Mộng vào chỗ Kim Bình Mai trong cụm từ “Tứ Đại Kì Thư”. trước sau vẫn dùng cụm từ này để chỉ bốn bộ Tam Quốc, Thủy Hử, Tây Du và Kim Bình Mai. xác định ý thức đó trong cách nói “The Four Masterworks of the Ming Novel”. Ông thậm chí còn cố ý phiên âm “tứ đại kì thư” 四大奇書 thành “Ssu Ta Ch’i-Shu”. bộc lộ một nhãn quan đối sánh văn học văn hóa sâu sắc và tinh tế khi cố ý duy trì cách gọi của chính ông “Ming Qing full-length xiao-shuo” tiểu thuyết trường thiên Minh Thanh hoặc “The extended vernacular prose fiction” thể loại tự sự văn xuôi bạch thoại hư cấu trường thiên Minh Thanh trong các công trình viết bằng tiếng Anh về tiểu thuyết Trung Hoa thời Minh Thanh. Tiện đây, chúng tôi cũng xin nói thêm, trong sáu bộ tiểu thuyết cổ điển nổi tiếng của Trung Quốc dịch ra tiếng Việt, duy nhất tiểu thuyết của Ngô Kính Tử – Nho lâm ngoại sử 儒林外史 là có đầu đề được dịch “thuần” Việt hoàn toàn thành “Chuyện làng Nho”. Thế nhưng ít nhiều chúng ta cần phải biết rằng, Ngô Kính Tử rõ ràng có ý bộc lộ ngay từ đầu dụng ý đối thoại với truyền thống tự sự sử truyện và quan điểm văn hóa chính thống khi đặt tựa đề cho cuốn “sử của rừng nho” của mình là Nho lâm ngoại sử. Và vì thế, thiển ý của chúng tôi là vẫn muốn giữ cách phiên dùng tên sách “Nho lâm ngoại sử” tuy rất thầm phục đương thời các dịch giả đã dùng chữ “làng nho”. “Lục bộ kinh điển danh tác tiểu thuyết” gắn liền số phận của mình với tên tuổi một loạt các nhà lí luận phê bình kiểu cũ mà Trung Quốc quen gọi là các nhà bình điểm gia 評点 家. Những văn nhân bình điểm gia này chính là Kim Thánh Thán bình điểm Thuỷ hử, Mao Luân–Mao Tôn Cương 毛綸 –毛宗崗 bình điểm Tam Quốc chí diễn nghĩa, Chi Nghiễn Trai 脂硯齋 bình điểm Hồng Lâu Mộng, Nhàn Trai Lão Nhân bình điểm Nho Lâm Ngoại Sử, Trương Trúc Pha 張竹坡 bình điểm Kim Bình Mai. Trong số các danh tác tiểu thuyết vừa kể, Kim Bình Mai là bộ được bình điểm kĩ nhất. Có lời bình sau mỗi hồi, có lời bình giữa các hàng, có lời bình trên đầu trang. Ngoài việc khuyên điểm chỗ hay ra, nhà bình điểm còn viết một loạt các bài phê bình dành riêng cho tiểu thuyết này “Trúc Pha nhàn thoại”, “Khổ hiếu thuyết”, “Kim Bình Mai ngụ ý thuyết”, “Kim Bình Mai tạp lục tiểu dẫn”, “Kim Bình Mai độc pháp”. Tổng cộng hơn mười ngàn chữ xin xem Chu Nhất Huyền, Kim Bình Mai tư liệu hội biên. Trương Trúc Pha cũng được xem là người đầu tiên đem Kim Bình Mai xếp hạng “đệ nhất kì thư”. Khẳng định này căn cứ vào một thiên phê bình của Trương nhan đề “Đệ nhất kì thư Kim Bình Mai phi dâm thư luận”. Tuy vậy bài viết không giúp ta kết luận được dứt khoát ý nhà bình điểm đánh giá Kim Bình Mai là thiên hạ đệ nhất kì thư nói chung hay chỉ là tứ đại kì thư đệ nhất kì thư mà thôi. Phóng khoáng và cá tính như Kim Thánh Thán cũng chỉ dám liệt tiểu thuyết Thủy hử vào hàng thứ năm trong danh sách “Lục tài tử thư – Trang, Tao, Sử, Đỗ, Thuỷ Hử, Tây Sương” triết sử thi ca vẫn hàng đầu. Thành ra không chắc Trương Trúc Pha lại dám đặt tiểu thuyết Kim Bình Mai lên trên cả “kinh sử tử tập” 經史子集 phân loại của Tứ khố Toàn thư của bao đời. Dẫu vậy, đánh giá Kim Binh Mai đứng hàng đầu trong tứ đại kì thư cũng là đã đủ cao lắm rồi. Tên sách, văn bản và tác giả Tứ đại Kì thư Thủy hử truyện còn tên Trung nghĩa Thủy hử truyện; một số bản khắc in còn đề Giang hồ hào khách truyện là bộ tiểu thuyết chương hồi đầu tiên của văn học Trung Quốc. Đây cũng là bộ tiểu thuyết chương hồi đầu tiên viết bằng bạch thoại của văn học Trung Quốc. Giới nghiên cứu phổ biến cho rằng tác giả của Thủy hử truyện là Thi Nại Am. Tình hình văn bản edition tiểu thuyết này đặc biệt phức tạp. Các nhà nghiên cứu xếp các bản văn từ thô lược, ít miêu tả chi tiết vào hệ thống gọi là “giản bản” 簡本, có bản 110 hồi, bản 115 hồi, bản 124 hồi. Những bản hành văn sinh động, miêu tả tinh tế hơn được có bản 100 hồi, bản 120 hồi và bản 70 hồi được xếp vào hệ thống “phồn bản” 繁本. Các bản 70 hồi, 100 hồi và 120 hồi được xem là những bản lưu hành rộng nhất. Bản có tựa của Thiên Đô Ngoại Thần Tựa soạn năm 1589-đời Vạn Lịch là bản 100 hồi tương đối hoàn chỉnh còn truyền được cho đến ngày nay. Bản này ngay sau chuyện sắp xếp ngôi thứ ở Lương Sơn Bạc còn kể tiếp chuyện nhận chiêu an, chinh Liêu, bình Phương Lạp. Bản 120 hồi có tựa của Dương Định Kiến xuất hiện sau đó có thêm chuyện bình Điền Hổ và Vương Khánh.[10] Kim Thánh Thán đem bản 120 hồi cắt bỏ phần sau tức kết thúc tiểu thuyết ở chuyện xếp ngôi thứ mà không phần chuyện từ chiêu an trở về sau tu nhuận thành bản 70 hồi. Kim đổi hồi 1 Trương Thiên Sư cầu yên ôn dịch, Hồng Thái úy lỡ sổng yêu ma bản dịch Á Nam Trần Tuấn Khải gọi là “Khúc đệm”[11] thành phần giáo đầu, để tiểu thuyết dừng ở tình tiết Lô Tuấn Nghĩa nằm mộng thấy cảnh toàn bộ 108 anh hùng hảo hán bị Trương Thúc Dạ bắt giết sạch. Như vậy là Thủy hử bản Kim Thánh Thán đã tái bố cục, tu nhuận bình điểm hồi 2 Vương Giáo đầu tư tẩu Diên An phủ, Cửu Vân Long náo Sử gia thôn[12] trong bản 120 hồi trở thành “Đệ nhất hồi – Hồi thứ nhất” còn hồi 71 Trung Nghĩa Đường thạch kiệt thụ thiên văn, Lương Sơn Bạc anh hùng bài tọa thứ lại trở thành “Đệ thất thập hồi – Hồi 70”. Kim cho 49 hồi kể chuyện từ chiêu an về sau là là phần người đời sau “viết nối” vào “nguyên bản” làm hỏng chân ý của tác giả. Bản đề “Đệ ngũ tài tử thư Thi Nại Am Thuỷ Hử Truyện” của Kim Thánh Thán rất phổ biến dưới thời Thanh. Hai bản thuộc hệ thống giản bản nhan đề “Tân san Kinh bản toàn tượng tháp tăng Điền Hổ Vương Khánh Trung nghĩa Thủy Hử toàn truyện” và “Trung nghĩa Thủy Hử chí truyện bình lâm” khắc in dưới thời Minh là những bản khắc in hiện được xem là sớm nhất còn lưu giữ được cho đến ngày nay. Cả hai đều ở trong trạng thái không còn nguyên vẹn đầy đủ nữa. Giản bản 10 quyển 115 hồi khắc in thời Thanh nhan đề “Trung nghĩa Thủy Hử truyện” là bản in tương đối đầy đủ mà ngày nay còn sưu tầm được. Từ sau 1949, các nhà xuất bản ở Trung Quốc đã lần lượt chỉnh lí biên tập và xuất bản các bản Thủy Hử 70 hồi, 100 hồi và bản 120 hồi thuộc hệ thống phồn bản. Một số bản khắc in ván kiểu cổ cũng được chụp in lại phục vụ cho công tác biên khảo nghiên cứu. “Thủy hử” từ này chỉ bến nước bãi đầm Lương Sơn Bạc – một địa danh ở tỉnh Sơn Đông 水浒, nhan đề một vài bản dịch tiếng Anh phổ biến tiểu thuyết này như “Water Margin” hay “Outlaws of the Marsh” vẫn giữ hình ảnh này. Vùng đầm phá lau sậy ngút ngàn này chính là căn cứ địa của các anh hùng thảo khấu “chọc trời khuấy nước mặc dầu” – bối cảnh của câu chuyện tiểu thuyết. Đó là cách hiểu giản dị phổ biến nhất về đầu đề bộ tiểu thuyết. Tuy vậy cũng có nhà phê bình luận giải “thủy hử” trong cổ văn chỉ bến bãi, giang hồ hàm ý “ngoài tầm cai quản của chính quyền”. Kim Thánh Thán đào sâu thêm ý đó trong Tựa bài thứ hai cho Thủy Hử Truyện “Đến như Thi Nại Am gọi là Thủy Hử, nghĩa là hết đất nhà vua, thì lại có nước, ngoài nước thì có bến, tức là ở tận xa. Đã cho là ở tận xa, tức là hung vật của thiên hạ.”[13] Tranh cãi về vấn đề ai là tác giả bộ tiểu thuyết vẫn chưa đến hồi kết thúc. Chưa một ai tra cứu ra được từ bất cứ nguồn sử liệu nào cái tên “Thi Nại Am” 施耐庵. Không ít học giả thậm chí từ lâu đã nghi ngờ có tồn tại hay không một người gọi là Thi Nại Am xin xem Tào Tấn Kiệt-Chu Bộ Lâu, Thi Nại Am tân chứng, Học Lâm xuất bản xã, 1987.[14] Ngày nay văn học sử Trung Quốc phổ biến câu chuyện Thi Nại Am đậu tiến sĩ cùng khoa với Lưu Bá Ôn[15] nhưng không ra làm quan cho triều Minh, ẩn cư soạn Thủy hử Truyện. Sách chép chuyền đến tận tay Minh Thái Tổ Chu Nguyên Chương. Hoàng đế nói sách hô hào làm loạn, cho bắt tác giả bỏ ngục. Lưu Bá Ôn vào thăm bày cách “vào tù thế nào thì ra tù như thế đó”. Thi Nại Am hiểu ý đã vì viết sách mà bị tù thì cũng có thể nhờ viết sách mà ra tù nên thêm đoạn kết hảo hán tạo phản đồng ý chiêu an quy thuận triều đình phục vụ quốc gia để được tha. Chả trách năm 1970 khi Đại cách mạng văn hóa có dấu hiệu xuống dốc, Mao Trạch Đông nói Thủy hử tuyên truyền chủ nghĩa đầu hàng, chủ nghĩa xét lại. Nhà cách mạng này phê phán Tống Giang phá hoại sự nghiệp khởi nghĩa của các anh hùng nông dân.[16] Tất nhiên văn học sử Trung Quốc cũng lưu hành thuyết cho rằng La Quán Trung cũng tham gia soạn Thủy hử truyện. Những người chủ thuyết này thường viện dẫn đoạn trong Bách xuyên thư chí [17] năm 19 đời Gia Tịnh của Cao Nho “Trung nghĩa Thủy hử truyện 100 quyển, sách của Thi Nại Am người Tiền Đường, La Quán Trung sắp xếp chỉnh lí”. Nhưng ngay từ thời Gia Tịnh cũng đã thấy có người nói La Quán Trung là tác giả Thủy hử Truyện “Họ La người đất Việt… … làm sách này, tổng cộng 100 hồi” Uông Đạo Côn[18] thác danh “Thiên Đô ngoại thần” viết trong Thủy hử truyện tự. Trong suốt hai thời Minh Thanh không ít người cho rằng La Quán Trung là tác giả Thủy hử truyện. Hai học giả Trung Quốc hiện đại là Lỗ Tấn và Du Bình Bá cũng cho Thủy hử truyện giản bản là sáng tác của La Quán Trung. Trịnh Chấn Đạc khái quát tình hình trên trong công trình văn học sử nổi tiếng của mình – bộ Văn học Đại cương “Bất luận cho đây là sáng tác của Thi Nại Am hay của La Quán Trung hoặc sáng tác chung của hai người cũng đều không có chứng cứ xác đáng. Chúng ta có thể nói sách này đã có bản thảo thô từ dưới thời Nguyên. Bản thảo thô này có thể là của Thi Nại Am mà cũng có thể là do người khác làm. Sau đó nó được La Quán Trung hoặc ai đó nhuận sắc. … … Còn như chuyện Kim Thánh Thán nói có bản 70 hồi do Thi Nại Am sáng tác sau đó được La Quán Trung tiếp tục thì đó vốn là chuyện tự ông ta dựng nên, hoàn toàn không đáng tin”.[19] Trịnh Chấn Đạc được xem là người chủ trương thuyết La Quán Trung cùng với Thi Nại Am là đồng tác giả Thuỷ Hử. Ông cho rằng vào thời Nguyên mạt đã có Thuỷ Hử Truyện, tác giả hoặc nói người soạn bộ sách là Thi Nại Am. Kế đó Nguyên mạt Minh sơ La Quán Trung tu định tác phẩm xem Trịnh Chấn Đạc, Thủy hử truyện đích diễn hoá. Lỗ Tấn lại cho La Quán Trung là tác giả Thuỷ hử truyện xem Lỗ Tấn, Trung Quốc tiểu thuyết sử lược. Ông nói rõ hơn trong Trung Quốc tiểu thuyết lịch sử đích biến thiên “La Quán Trung tập hợp câu chuyện lẻ nhỏ, các thuyết liên quan chuyện Thuỷ Hử, thêm bớt làm nên bộ Thuỷ hử truyện ”. Hồ Thích cho rằng Thi Nại Am chỉ là một cái tên giả của một tác gia văn học giữa đời Minh. Tuy vậy ông dường như cũng cho rằng Thuỷ Hử bản xuất hiện thời Minh sơ có khả năng là của La Quán Trung Hồ Thích, Thuỷ hử truyện khảo chứng in trong Hồ Thích cổ điển văn học nghiên cứu luận tập, Thượng Hải cổ tịch xuất bản xã, bản in năm 1988. Ngoài ra cũng có thuyết Thuỷ hử truyện là “sáng tác tập thể” Tôn Khải, Đồ thư quý san, kì 4-1941. Dù thuyết nào đi nữa ta đều thấy có nhắc đến La Quán Trung. Thuỷ Hử có bản 120 hồi và bản 70 hồi. Các bản dịch tiếng Việt thường dịch theo bản 70 hồi. Gần đây có bản dịch Hậu Thuỷ hử 49 hồi sau của bản 120 hồi-Thuỷ hử toàn truyện của dịch giả Ngô Đức Thọ-Nguyễn Thuý Nga, Học, 2002. Sách đề tác giả Thi Nại Am-La Quán Trung. Hơn bốn mươi năm sau kể từ thời Ngũ Tứ, Hạ Chí Thanh trở lại câu chuyện tác giả Thủy Hử Truyện trong công trình Tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc “Xem xét các trang đề tên sách trong tất cả các bản khắc in còn truyền lại đến ngày nay cùng bình điểm của các văn nhân đối tiểu thuyết này, ta có thể phán đoán rằng dưới thời Minh có hai quan điểm về tác giả “Thủy Hử” – quan điểm cho rằng “Thủy Hử” là tác phẩm của cá nhân La Quán Trung và quan điểm cho rằng “Thủy Hử” là công trình hợp tác của Thi Nại Am và La Quán Trung. Thế nhưng những bản khắc in thừa nhận công lao của Thi nại Am chỉ nói Thi là tác giả phần tài liệu cơ bản của tiểu thuyết và La Quán Trung căn cứ vào tài liệu cơ bản đó để biên viết “Thủy Hử”. Như vậy thì rất có khả năng họ La–cũng giống như khi viết nên bộ “Tam Quốc” từ tài liệu của Trần Thọ nay lại dùng tài liệu của Thi Nại Am để viết nên “Thủy Hử”. Vậy thì trong tình trạng chúng ta không biết một chút gì về Thi Nại Am và “Thủy hử” giả dụ nó quả thực từng tồn tại đã sớm bị hòa tan vào trong bản của La Quán Trung thì khi muốn đem “Thủy Hử” quy thành của một tác giả cụ thể, đầu tiên nên quy nó cho La Quán Trung là công bằng và hợp lí”.[20] Tháng 8 năm 2006, cả một hội thảo quốc tế với đề tài “La Quán Trung với Tam quốc diễn nghĩa và Thuỷ hử truyện ” được tổ chức ở Sơn Đông. Toàn thể bạn xem truyền hình Trung Quốc có thể theo dõi lại sự kiện 500 chuyên gia về tiểu thuyết Minh Thanh tại cuộc hội thảo đã nhất trí với luận thuyết cho rằng La Quán Trung cũng chính là tác giả Thủy Hử trên kênh Đài truyền hình Trung ương Trung Quốc – CCTV 4 ngày 24/8/2006 xin xem Hội thảo cho rằng Thủy Hử đương thời là sách cấm, không thể khắc in đề tên thực tác giả. Truyền thống nghiên cứu từ lâu cũng đã tồn tại thuyết cho rằng La Quán Trung là người viết Thủy Hử, hoặc chí ít là người hoàn tất Thủy Hử. Các bản khắc in thời kì đầu đời Minh đều đề tên La Quan Trung. Trong các bản khắc in muộn hơn cũng thấy có bản bìa đề nguyên dòng “Thi Nại Am La Quán Trung”. Thảo luận của đông đảo những người tham gia hội thảo cho rằng ba chữ “Thi Nại Am” 施耐庵 Shī Nài’ān phải được đọc đảo là “Yêm Nãi Thị” 俺乃是 như nói lái trong tiếng Việt; Hán ngữ hiện đại đọc – tạm ghi âm “an nai sư”. Nếu vậy thì đó là một cách bỡn đời của người từng chấp bút bộ Tam Quốc Chí Diễn Nghĩa – tác giả Thủy Hử Truyện “Vẫn là ta La Quán Trung”. Thế nhưng La Quán Trung là ai? Khảo cứu về cuộc đời La Quán Trung hầu như giẫm chân tại chỗ trong mấy chục năm qua. Năm 1930, Trịnh Chấn Đạc, Mã Liêm và Triệu Phỉ Vân phát hiện Lục Quỷ Bạ tục biên 錄鬼簿續編 của Giả Trọng Minh 賈仲明1342-1423? một tác giả thời Nguyên mạt Minh sơ. Sách có một đoạn kí tải về La Quán Trung. Tiểu truyện về La Quán Trung trong sách này được coi là ghi chép quan trọng nhất, sớm nhất về La Quán Trung nay còn có thể đọc thấy được. Đó cũng sẽ là cơ sở chủ yếu nhất cho các khảo biện về cuộc đời La Quán Trung về sau. Việc phát hiện hiện Lục Quỷ Bạ tục biên có thể được xem là sự kiện khơi mào công việc nghiên cứu tác giả Tam Quốc Chí Diễn Nghĩa thời hiện đại. Liên quan La Quán Trung, sách Tục Lục Quỷ Bạ của Giả Trọng Minh kí tải như sau “La Quán Trung, người Thái Nguyên, hiệu Hồ Hải Tản Nhân. Ít giao thiệp với người khác. Ca hành lối nhạc phủ rất mới mẻ. Với ta là bạn vong niên. Gặp thời loạn sự, mỗi người một phương. Đến năm Giáp Thìn 1364 mới gặp lại. Xa nhau đã sáu chục năm có lẻ, không biết cuối cùng ra sao.” Nguyên văn “La Quán Trung, Thái Nguyên nhân, hiệu Hồ Hải Tản Nhân. Dữ nhân quả hợp. Nhạc phủ ẩn ngữ cực vi thanh tân. Dữ dư vi vong niên giao. Tao thời đa cố, thiên các nhất phương có nơi chép “các thiên nhất phương”, đồng thời có tài liệu gọi tắt sách trên là Tục Lục Quỷ Bạ-LTT. Chí chính Giáp Thìn phúc hội, biệt lai hựu lục thập dư niên, cánh bất tri kì sở chung.”[21] Theo đó có thể biết La Quán Trung là người Thái Nguyên tỉnh Sơn Tây?, tính khí cô độc hoặc chí ít cũng không phải là người cởi mở hoặc dễ gần. Ức đoán La Quán Trung sinh ra trong khoảng từ 1315 đến 1318. Cũng theo đoạn kí tải trên ta biết Giả Trọng Minh gặp mặt La năm Giáp Thìn 1364. Tính ra năm đó Giả 22 tuổi, với La là bạn vong niên. Như vậy có thể đoán chừng lúc đó La tuổi chừng trên dưới 50. Cho nên có học giả áng chừng La Quán Trung sống trong quãng thời gian 1315 – 1385 giao thời cuối Nguyên đầu Minh. Một số học giả cho rằng La Quán Trung là học trò của nhà Lí học thời Nguyên Triệu Bảo Phong. Người ta cho rằng ông chính là La Bản – người xếp thứ 12 trong danh sách các môn nhân của Triệu Bảo Phong. Ý kiến này căn cứ vào Môn nhân tế Triệu Bảo Phong tiên sinh vănđược đem vào làm phần phụ lục cho Triệu Bảo Phong tiên sinh văn tập 趙寶豐先生文集. Sách Tống Nguyên học án của Hoàng Tông Hy đời Thanh 宋元學案 do 案黄宗羲 chỉnh lí cũng có chép chuyện La Bản. Thế nhưng các nhà nghiên cứu Trung Quốc không có đủ tài liệu để khẳng định chắc chắn La Bản được nói đến trong các sách đó cũng chính là La Quán Trung. Một tài liệu khác, Bài Sử Hội Biên -稗史彙編 quyển 103 Văn sử môn-Tạp thư loại-Viện bản của Vương Kì người đời Minh có nói La có liên hệ đi lại với phong trào khởi nghĩa nông dân thời Minh mạt và từng tham gia hoạt động chống Nguyên triều, lại nói La Quán Trung cùng với Cát Khả Cửu đều là những người “có chí bá vương” giai hữu chí đồ vương giả. Tác giả Từ Nạp sở hội Thuỷ Hử nhất bách đơn bát tướng đồ đề bạt Từ Vị Nhân cũng như tác giả Bạt Thuỷ Hử đồ Tháp ảnh nguyên tập-Cố Linh đều nói La Quán Trung từng tham gia chính quyền Trương Sĩ Thành – lãnh tụ khởi nghĩa nông dân chống Nguyên. Có người hiểu câu La Quán Trung “có chí bá vương” hữu chí đồ vương giả chỉ là nói La có hoài bão lớn đường hoạn lộ, chớ không dính dáng gì đến “khởi nghĩa nông dân” “tạo phản” Nguyên triều. Lại có tư liệu nói La từng khuyên Trương Sĩ Thành đừng làm một Tống Giang thứ hai. “Khởi nghĩa nông dân” là cụm từ ngày nay được dùng có thể nói là quá lạm khởi nghĩa dùng trong nghĩa hiện đại đương nhiên cũng khác với khởi nghĩa trong sử cũ. Thử tưởng tưởng tình thế La có thể có tham gia hoạt động hoặc vũ trang, hoặc chính trị chống Nguyên dù hiểu là triều đình nhà nước hay tập đoàn thống trị ngoại tộc trong lúc vẫn phân biệt mình với số đông trong các sự kiện tương tự như sự kiện Khăn Vàng hay sự kiện Lương Sơn Bạc mà ông từng mô tả trong tiểu thuyết. Thiển ý của chúng tôi là nên có sự phân tích cụ thể đối tình huống thực tế trong vấn đề gọi là khởi nghĩa nông dân thời phong kiến. Cho đến nay vẫn không có cách gì để kiểm chứng những ghi chép đó. Thế nhưng những thông tin đó tỏ ra rất thích hợp với một người sống trong buổi mạt thời của một triều đại ngoại tộc, bản thân lại là tác giả của những bộ tiểu thuyết viết về loạn thế anh hùng. Rốt cục thì kẻ đã ra sức cắt nghĩa lẽ hưng vong của lịch sử cuối cùng lại không để lại dòng nào về lịch sử long đong của đời mình. Cho đến nay chưa thấy bộ sử nào có ghi chép về thân thế La Quán Trung. Dường như những cuốn tiểu thuyết diễn nghĩa lịch sử nổi tiếng của ông đến lượt nó cùng với một vài thông tin rải rác trong mênh mang thư tịch xưa lại giúp người đời sau diễn nghĩa đời ông như cuộc đời của một người tài hoa nhạc phủ ẩn ngữ cực vi thanh tân lớn lên gặp cảnh loạn thế mà sớm có hoài bão chính trị; bôn tẩu giang hồ hồ hải tản nhân nhưng hành tàng kín đáo, không dễ hoà mình với thế tục dữ nhân quả hợp. Sau cùng khi vương triều mới đã lên thì náu thân bất tri kì sở chung trong cảnh “Lão tiều lại gặp ngư ông, bên sông gió mát trăng trong kho trời; rượu vò lại rót khuyên mời, cùng nhau lại kể chuyện thời xa xưa; kể ra biết mấy cho vừa, nói cười hỉ hả say sưa quyên đời” nửa sau bài từ đầu bộ Tam Quốc chí diễn nghĩa. Chúng tôi dẫn theo bản dịch Tử Vi Lang, Nxb. Văn hoá Thông tin, 2006 để chuyên tâm trước tác. Thành ra, năm mươi sáu chữ chép chuyện La Quán Trung trong Tục Lục Quỷ Bạ không đủ cho ta đủ hình dung về một kẻ lúc bảo ở Sơn Đông Thái Nguyên lúc nói ở Sơn Tây Đông Nguyên lúc ở xuống tận Hàng Châu Tiền Đường mịt mù giữa khói sóng biển hồ – Hồ Hải Tản Nhân. Nghiên cứu về La Quán Trung vì vậy cũng là một cách diễn nghĩa đời ông mà thôi. Trong lúc Kim Bình Mai, Hồng lâu mộng và Nho lâm ngoại sử được xem là những bộ tiểu thuyết thuần túy là sáng tác của cá nhân cụ thể thì bộ ba Thủy hử, Tam quốc diễn nghĩa, Tây du kí trước lúc được định hình thành một văn bản sách in cố định đề tên tác giả văn nhân cụ thể thì đã có cả một nền tảng tài liệu tự sự tồn tại dưới nhiều dạng thể khác nhau từ chuyện kể dân gian, kí tải sử truyện, thoại bản dùng trong nghệ thuật thuyết thư kể từng đoạn chuyện bởi các nghệ nhân, biểu diễn khúc nghệ, hí kịch các hình thức sân khấu truyền thống của Trung Quốc. Tuy thế sau cùng tất cả đã được hấp thu tập trung lại dưới ngòi bút của văn nhân nhất định, hình thành nên những văn bản tiểu thuyết trường thiên cụ thể. Chưa hết, các văn bản tiểu thuyết trường thiên cụ thể đó còn được một số văn nhân nhất định khác nhuận sắc hiệu chỉnh, bố cục chương hồi, viết bình điểm kèm theo để cố định hóa thành bản khắc in thoạt đầu thường là trên ván tốt nhất rồi được lưu hành phổ biến. Các bản khắc in đó trở thành bản gốc của các ấn phẩm dưới các tên gọi Thủy hử truyện, Tam Quốc Chí thông tục diễn nghĩa, Tây du kí, với tên tác giả cụ thể mà độc giả Trung Quốc ngày nay đọc theo hàng ngang từ trước ra sau như đọc đại bộ phận sách in chữ rời khác. Tam Quốc là một hiện tượng tiêu biểu cho thực tế văn hóa này. Tam Quốc – từ này dùng trong tiếng Việt khi chỉ tên một bộ sách, thường được hiểu như là một cách gọi vắn tắt tiểu thuyết chương hồi Tam Quốc Chí Diễn Nghĩa. Thế nhưng trong tiếng Trung nó dường như lại là một cách dùng để chỉ chung các bản khắc in các bộ sách có tính cách truyện kể mà đầu đề chí ít có từ “Tam Quốc”. Cả một quá trình thành sách kinh qua trên dưới nghìn năm tính từ Tam Quốc Chí 三國志 Tấn – Trần Thọ qua thoại bản giảng sử Tống-Nguyên đến Tam Quốc Chí Thông Tục Diễn Nghĩa 三國志通俗演義 Minh – La Quán Trung dừng ở Tam Quốc Chí Diễn Nghĩa 三國志演義 Thanh – Mao Tôn Cương làm cho tác phẩm này trở thành một hiện tượng văn hoá đặc sắc trong lịch sử văn học Trung Quốc.[22] Hiện tượng đó cũng cho ta thấy những nét riêng của truyền thống văn chương tự sự Trung Hoa trong đối sánh với truyền thống văn học phương Tây chẳng hạn. Những đặc sắc trong văn học sử Trung Quốc mà ta vừa nói đến đó yêu cầu nghiên cứu phê bình phải có những chú ý thích đáng khi sử dụng một loạt các thuật ngữ như cải biên, sáng tác, sáng tác tập thể, làm sách, bản quyền…, Cần phải cố gắng hình dung lại “bản lai chân diện mục” của một truyền thống văn học chứ không thể chỉ tìm hiểu chúng chỉ với các công cụ lí luận phương Tây với một thái độ mặc nhiên.[23] Vả chăng bản thân Trung Quốc song song với thực tiễn sáng tác cũng có một truyền thống lí luận phê bình riêng. Truyền thống văn luận lí luận văn nghệ đó có một bề dày chẳng kém phương Tây. Dư luận chung xếp Thủy Hử lên trên Tam Quốc Diễn Nghĩa. Thế nhưng sự thực không thể phủ nhận là Tam Quốc Diễn Nghĩa đã trở thành tác phẩm lưu truyền rộng nhất, có một ảnh hưởng văn hóa sâu rộng nhất trong “Tứ đại kì thư”. Tam Quốc Diễn Nghĩa có thể được hiểu là tên gọi gọn của Tam Quốc Chí Thông Tục Diễn Nghĩa. Tên gọi đó dường như cũng đã biểu hiện phương thức viết bộ tiểu thuyết của tác giả La Quán Trung – diễn nghĩa một cách thông tục bộ sử Tam Quốc Chí của sử gia đời Tấn Trần Thọ. Ta thử cắt nghĩa nhan đề “tam quốc chí thông tục diễn nghĩa” như sau “Diễn nghĩa thông tục sử Tam Quốc”, tức có thể viết “Tam Quốc Chí Thông Tục Diễn Nghĩa” trong tên sách có tên sách. Đến thời Thanh khi tiểu thuyết chương hồi đã phổ biến, diễn nghĩa đã trở thành một truyền thống của tiểu thuyết lịch sử. Có lẽ vì thế mà Mao Tôn Cương sau khi tu định nhuận sắc “Tam Quốc ChíThông Tục Diễn Nghĩa” cảm thấy đã tới hồi nên bỏ đi hai chữ “thông tục” và định danh nhan đề công trình của mình là Tam Quốc Chí Diễn Nghĩa. Đó có thể là một cách nêu danh, chứ không còn là một cách đặt lại đầu đề hay gọi gọn, gọi tắt của một tài tử nhân đã tham gia hoàn thiện một tài tử thư công trình của Mao đề Đệ nhất tài tử thư Tam Quốc Chí Diễn Nghĩa. Hoàn toàn có thể nói ngắn gọn rằng công trình của La Quán Trung được cha con Mao Tông Cương tu nhuận, hiệu chỉnh và khắc in phổ biến rộng nhất dưới tên gọi Tam Quốc Chí Diễn Nghĩa. Đương nhiên chúng tôi ở đây thuần tuý chỉ là nêu một cách “thử cắt nghĩa”. Không có chứng cứ sắt đá gì để đảm bảo mấy chữ “tam quốc chí” trong đầu đề tiểu thuyết La Quán Trung bản ý là chỉ tên sách của Trần Thọ. Do vậy cũng có thể hiểu rộng ra rằng La chính là diễn nghĩa toàn bộ những ghi chép – “chí” về đời Tam Quốc. Độc giả cũng có thể thấy phần nào tinh thần chung của câu chuyện khi đọc tên sách Tam Quốc trong một số bản dịch tiếng Việt – có bản đề Tam Quốc Chí Diễn Nghĩa, có bản đề Tam Quốc Diễn Nghĩa. Mà tên gọi Tam Quốc Chí Thông Tục Diễn Nghĩa cũng từng được nhắc đến đây đó. Điều rõ ràng là hai chữ “diễn nghĩa” bắt đầu La Quán Trung vẫn được giữ lại cho đến Mao Tôn Cương. Trong Tại Viên Tạp Chí, Lưu Đình Cơ đời Khang Hy nhân bàn đến tứ đại kì thư có viết về từ này “diễn nghĩa, tức vốn có việc đó, giờ bổ sung phô diễn ra; bịa đặt hoàn toàn không phải chuyện có thể so sánh được – diễn nghĩa giả, bản hữu kì sự, nhi thiêm thiết phô diễn, phi vô trung sinh hữu giả bỉ dã”.[24] “Tam Quốc” và “Thủy Hử” phức tạp bao nhiêu về vấn đề tác giả và văn bản thì “Tây Du” đơn giản bấy nhiêu về những chuyện đó. Phần đa các học giả xác nhận tác giả Ngô Thừa Ân 1506-1582.[25] Tây Du Kí bản khắc in sớm nhất còn lại cho đến ngày nay của bộ tiểu thuyết này chính là Thế Đức Đường bản bìa đề “Tân khắc xuất tượng quan bản đại tự Tây Du Kí” 新刻出像官板大字西游記 – 世德堂本 20 quyển 100 hồi, khắc in năm thứ 20 đời Vạn Lịch, công lịch 1592. Trừ vài trường hợp còn thì tất cả các bản khắc in về sau trên đại thể đều theo dùng bản của nhà Thế Đức Đường. Các bản in chữ rời thời hiện đại tại Trung Quốc cũng hiệu đính dựa trên bản Thế Đức Đường. Nếu Tam Quốc Chí Diễn Nghĩa được sáng tạo trên cơ sở câu chuyện sử Tam Quốc, Thủy Hử Truyện có cơ sở truyền kì về hoạt động chống đối chính quyền của nhóm hảo hán Tống Giang đời Bắc Tống thì Tây Du Kí cũng có xuất phát điểm là truyền thuyết Huyền Trang lấy kinh 玄奘取經. Chỉ đến Kim Bình Mai, tiểu thuyết Trung Quốc mới có thể dẫn chứng trường hợp nhà văn sáng tác độc lập một bộ tiểu thuyết chương hồi trường thiên. Dưới thời phong kiến, Kim Bình Mai bị liệt là dâm thư cấm thư. Tuy vậy từ góc độ văn học sử mà xét, ảnh hưởng nghệ thuật của bộ tiểu thuyết là một thực tế không thể phủ nhận. Địa vị đặc biệt của Kim Bình Mai trong lịch sử phát triển tiểu thuyết Trung Quốc được khẳng định do chỗ đây là cuốn sách mở màn cho các sáng tác tiểu thuyết văn nhân. Rũ sạch ám ảnh diễn nghĩa lịch sử, từ bỏ sự đeo đuổi lãng mạn truyền kì, Kim Bình Mai cũng là cuốn tiểu thuyết có màu sắc hiện thực chủ nghĩa đầu tiên của văn học Trung Quốc hiểu theo nghĩa hiện đại của cụm từ này. Kim Bình Mai cũng được xem là sự khởi đầu cho hai dòng phái văn xuôi gọi là tiểu thuyết thế tình gia đình–xã hội, tiểu thuyết phúng thích phê phán, đả kích trong văn học Trung Quốc sau đó. Thậm chí có ý kiến cho rằng không có Kim Bình Mai thì chưa chắc đã có Hồng lâu mộng và Nho lâm ngoại sử về sau. Bản khắc in sớm nhất hiện tồn tác phẩm này là bản khắc in đời Vạn Lịch 1573-1619 nhan đề “Kim Bình Mai Từ Thoại”. Kim Bình Mai Từ Thoại 金瓶梅詞話 bìa đề bút danh “Lan Lăng Tiếu Tiếu Sinh” 蘭陵笑笑生. Cả ba bài tựa in kèm đều không đề tên thật. Truyền thống phần đông đều đồng ý cho rằng ba chữ làm đầu đề truyện lấy từ tên ba nữ nhân vật chính trong truyện – Phan Kim Liên, Lí Bình Nhi và Bàng Xuân Mai. Lỗ Tấn cũng đã giải thích như vậy trong Trung Quốc tiểu thuyết sử lược. Những cuốn tiểu thuyết ăn khách xuất hiện sau đó như Ngọc Kiều Lê, Bình Sơn Lãnh Yến,… được xem là bắt chước Kim Bình Mai trong việc lấy tên các nhân vật chính đặt tựa cho sách. Tuy nhiên cũng có học giả cho rằng nên hiểu đầu đề tiểu thuyết theo nghĩa “hoa mai cắm bình vàng” để cảm nhận màu sắc huê tình của bộ tiểu thuyết. Như ta đọc thấy trong tiểu thuyết quả thực không thiếu chỗ tả cảnh bài trí hoa mai cắm bình. Thế nhưng cũng còn cách hiểu “kim” ở đây đại biểu kim tiền, “bình” nói chuyện rượu chè, “mai” chỉ nữ sắc. Các bản dịch Kim Bình Mai trong các thứ tiếng lớn thường phiên âm ba chữ kim bình mai như tên riêng các nhân vật Chin Ping Mei. Các bản dịch Anh ngữ hay Pháp ngữ giữ cả hình tượng “hoa cắm bình” lẫn tên nhân vật The Plum in the Golden Vase Or Chin P’ing Mei và Fleur En Fiole D’or – Jin Ping Mei Cihua trong nhan đề. Việc “khuyết thiếu” thông tin tác giả chính xác của các tiểu thuyết từ Tam Quốc cho chí Kim Bình Mai dường như cũng đã góp phần ủng hộ cho khuynh hướng tôn sùng bạch thoại, ca ngợi “tục văn học” văn học bình dân mở đầu từ thời Ngũ Tứ. Khuynh hướng này về sau lại được khuếch trương một cách quá tả tại Đại lục đem đến những sai lệch nhất định trong tiếp nhận và nghiên cứu văn học. Rõ ràng là không thể vì dụng ý nhấn mạnh một chiều tầm quan trọng của bạch thoại khẩu ngữ và nguồn mạch văn học bình dân dân gian mà phủ nhận công lao quyết định của các văn nhân, tài tử – những người đã dành trọn phần thời gian quan trọng trong đời và toàn bộ văn tài để các trước tác được lưu truyền trong lúc bản thân họ có khi không cần nghĩ tới việc gắn tên tuổi mình vào bộ sách. Cho đến nay tác giả của Kim Bình Mai chẳng hạn vẫn là một câu đố thách thức cả một nền nghiên cứu vốn rất tự hào về thành tựu khảo cứu của Trung Quốc. Tính đến thời điểm hiện tại, danh sách của những người “ứng cử” vào vị trí tác giả Kim Bình Mai đã lên đến gần sáu mươi người. Vương Thế Trinh – danh sĩ đời Gia Tịnh được xếp lên hàng đầu tiên trong danh sách này. Thuyết này nói họ Vương vì để trả thù kẻ hãm hại bố mình là Đường Thuận Chi nên đã làm sách này. Vương viết xong đem tẩm độc từng trang rồi đem tặng Đường Thuận Chi. Họ Đường thấm nước bọt đầu ngón tay lật trang sách khi đọc trúng độc mà chết. Lỗ Tấn trước sau bác bỏ thuyết này. Ông cho đó chỉ là một truyền thuyết minh họa cho đạo hiếu mà thôi. Vậy là, cho dù bạn tin hay không câu chuyện truyền tụng một người viết bộ sách tẩm độc vào từng trang để sát hại người giết bố mình Kim Bình Mai, tin hay không tin hay chuyện một người để ra khỏi nhà ngục nên đã thêm chuyện “thôi làm giặc quay lại phục vụ hoàng đế” làm phần kết cho cuốn tiểu thuyết Thủy Hử thì đằng sau mấy chữ “笑笑生Tiếu Tiếu Sinh” hay “俺乃是Vẫn Là Ta” kia mãi vẫn thấp thoáng một nụ cười bí ẩn trêu ngươi các chuyên gia khảo cứu muốn tìm cho ra ai là tác giả các bộ “sách khiêu dâm” “sách xúi làm giặc” này. Không chỉ với hai tiểu thuyết này. Rất có khả năng những cái tên tác giả đề trên trang bìa các danh tác kia biết đâu có thể rồi cũng phải thay đổi nếu một ngày nào đó các nhà khảo cứu tìm được bằng chứng đích xác. Vậy mà cho dù là ai đi nữa thì giờ đây điều có thể thống nhất với nhau là – không có các kì nhân thì làm sao mà có được các kì thư? Tác giả tiểu thuyết Trung Hoa mua vui cho đời lúc trà dư tửu hậu vài trống canh bằng với đủ loại tràng thiên cố sự trong lúc bản thân náu mình ngõ vắng. Tô Đông Pha lấy ý Âu Dương Tu nói đại ý, văn nhân càng cùng quẫn thì thơ văn viết ra càng hay – “cùng nhi hậu công” 窮而後工.[26] Trong trường hợp các tác giả tứ đại kì thư ta không ngại nói thêm họ không những là “cùng nhi hậu công” mà còn là “tàng nhi hậu công” “藏” 而後工[27] vậy. Những kẻ trước tác chẳng để in bán cầu danh trong đời mà nhắm dành thiên thu hậu thế người biết đọc ấy mãi còn khiến người đời bội phần cám cảnh “lập thân tối hạ thị văn chương”. Xem ra phân chia thứ bậc “lập đức lập công lập ngôn”[28] cũng chỉ là một cách nói mà thôi! Hà Nội 09/09/009 Viết lại 8-2013 Chú thích [1] Nhan đề bài viết này của chúng tôi trong Mục lục tiếng Anh của Tạp chí Nghiên cứu Văn học số 2/2011 là “The four great classical novels of China Title – Text – Author”. So với tinh thần bản thân bài viết cách nói “The four great classical novels of China” có thể hơi có phần “phiếm chỉ”. Thêm nữa, cũng theo tinh thần thực sự của bài viết thì từ “Text” trong nhan đề “dịch” sang tiếng Anh này nên được thay bằng từ “edition” tức tương đương với từ “版 本”mà chúng tôi dùng trong nhan đề tiếng Trung ở trên. [2] Kim Thánh Thán xếp “danh sách” này theo thứ tự từ “đệ nhất” cho đến “đệ lục” như sau Trang Tử, Ly Tao, Sử Kí, Đỗ Phủ Thi, Thủy Hử Truyện, Tây Sương Kí 《莊子》《離騷》《史記》《杜甫詩》《水滸傳》《西廂記》. Xem ra có thể thấy Kim Thánh Thán có ý thức khái niệm hóa cách nói “tài tử thư” làm tiền đề cho một quan niệm phê bình văn học. [3] 朱一玄, 明清小说资料选编, 齐鲁书社出版, 1990. [4] 朱一玄, 金瓶梅资料汇編, 南开大学出版社 出版, 1985. [5] 李渔,《三国演义序》. Có thể xem bài tựa này trong 清两衡堂刊本《笠翁评阅绘像三国志第一才子书》. [6] Trịnh Chấn Đạc soạn bộ “Trung Quốc Tục Văn Học Sử” 中国俗文學史. [7] 孫楷第, 《中國通俗小說書目》作家出版社 出版, 1958. [8] 郑振铎, 《文学大纲》广西师范大学出版社 出版, 2003. [9] Hồ Ích Dân, Thạch Hiểu Lâm, Đơn Khôn Cầm dịch sang tiếng Trung Trung Quốc tiểu thuyết sử luận, Giang Tây Nhân dân xuất bản xã, 2001 夏志清, 中国小说史论, 江西人民出版社 . [10] Các dịch giả Ngô Đức Thọ-Nguyễn Thúy Nga đã dịch từ hồi 72 đến hồi 120 Thủy hử toàn truyện và xuất bản thành sách nhan đề “Hậu Thủy hử” Nhà xuất bản văn học, 2002. Dịch giả chú rõ “dịch từ nguyên bản Thủy hử toàn truyện, 120 hồi, do Trung Hoa thư cục xuất bản”. Bạn đọc có thể tạm đọc theo kiểu “ghép nối” bản dịch Á Nam Trần Tuấn Khải và bản dịch Ngô Đức Thọ-Nguyễn Thúy Nga để có được hình dung chung về cái gọi là “Câu chuyện Thủy hử” cũng như trình bày dài dòng của chúng tôi về tình hình văn bản tiểu thuyết này. [11] Thủy hử, bản dịch Á Nam Trần Tuấn Khải, học, 2005, Thủy hử, bản dịch Mộng Bình Sơn hóa Thông tin, 2003 không có hồi này. [12] Bản dịch Á Nam Trần Tuấn Khải, học, 2005 và bản dịch Mộng Bình Sơn hóa Thông tin, 2003 không hiểu sao đều phiên in là “phủ Duyên”. [13] Dẫn theo bản dịch của Á Nam Trần Tuấn Khải, học, 2005, tập 1, [14] 曹晋杰, 朱步楼《施耐庵新证》学林出版社, 1987. [15] Tức Lưu Cơ 1311-1375, mưu sĩ của Minh Thái Tổ, khai quốc công thần triều Minh. [16] Xin xem Trung cộng Trung ương Văn hiến nghiên cứu thất biên tác, Mao Trạch Đông truyện 1949-1976, Trung ương văn hiến xuất bản xã xuất bản. [17] Gồm 20 quyển. Đây chính là thư mục sách trong tủ sách của Cao Nho, tàng thư gia nổi tiếng thời Gia Tịnh 高儒撰《百川書志》. [18] Uông Đạo Côn, tuần phủ Phúc Kiến dưới thời Gia Tịnh. [19] Trịnh Chấn Đạc, Văn học đại cương-Literature compendium, Trung Hoa thư cục xuất bản lần đầu 1926, Quảng Tây sư phạm đại học xuất bản xã tái bản, 2003, tập thượng, [20] Trung Quốc tiểu thuyết sử luận, Hồ Ích Dân, Thạch Hiểu Lâm, Đơn Khôn Cầm dịch, Giang Tây Nhân dân xuất bản xã, 2001, Đây chính là bản dịch tiếng Trung cuốn The Classic Chinese Novel A Critical Introduction của Hạ Chí Thanh Hsia Chih-tsing xuất bản 1968. [21] 錄鬼簿續編 được xem là của Giả Trọng Minh. Một “biên khảo” về sáng tác kịch nghệ thời Nguyên mạt Minh sơ. Nguyên văn đoạn chép về La Quán Trung như sau “羅貫中，太原人，號湖海散人。與人寡合。樂府、隱語，極為清新。與餘為忘年交，遭時多故，天各一方。至正甲辰復會，別來又六十年，竟不知其所終。” [22] Thực ra nói “dừng ở Tam Quốc Diễn Nghĩa” cũng chưa hết ý. Đến thời hiện đại, Nhân dân Văn học Xuất bản xã 人民文学出版社 đã xuất bản tiểu thuyết này với nhan đề “gọn gàng” nhất “Tam Quốc Diễn Nghĩa” 三國演義. Chúng tôi đã nói đến tình tiết này trong bài “Tự sự học lịch sử và tự sự học văn chương – vài suy nghĩ nhân một tình tiết bình chú Tam Quốc Diễn Nghĩa của Nhân dân Văn học Xuất bản Xã” Tạp chí Nghiên cứu Văn học, số 3, 3/2013 “Nhân dân Văn học Xuất bản xã có tham vọng chỉnh lí Tam Quốc Chí Diễn Nghĩa – bản Mao Tôn Cương để xuất bản được một bản in Tam Quốc thông hành nhất cho thời hiện đại. Nhà xuất bản này dường như có ý phân biệt bản in Tam Quốc của mình với bản của Mao Tôn Cương khi bỏ đi chữ “chí” 志 rút gọn nhan đề bộ sách thành Tam Quốc Diễn Nghĩa. Hai bản dịch tiếng Việt phổ biến tại miền Nam Việt Nam – bản của Tử Vi Lang và bản của Mộng Bình Sơn giữ nhan đề Tam Quốc Chí Diễn Nghĩa. Bản dịch Phan Kế Bính xuất bản tại Hà Nội 1909 vẫn nhan đề Tam Quốc Chí Diễn Nghĩa. Đến 1960 bản dịch này được Bùi Kỉ hiệu đính đối chiếu với bản của Nhân dân Văn học Xuất bản xã và xuất bản với nhan đề rút gọn giống bản của Nhân dân Văn học Xuất bản xã – Tam Quốc Diễn Nghĩa Nhà xuất bản Phổ thông, 13 tập, có tranh minh họa của các họa sĩ Trung Quốc hiện đại”. [23] Với một ý thức như thế mà chúng tôi đã mạnh dạn nêu vấn đề “Lược sử sáng tác về đề tài Tam Quốc-hay là một hình dung tự sự liên loại thể” xin xem Tạp chí Khoa Học Chuyên san Ngoại ngữ Foreign Languages, ĐHQGHN, Tập 27, Số 4, 2011, [24] Nguyên văn đoạn dẫn từ Tại Viên Tạp Chí quyển 2 “演義者本有其隼而添設敷演非無中有者也” 刘廷璣撰, 在園雜志. [25] Hồ Thích và Lỗ Tấn là hai học giả tiên phong khẳng định tác giả Ngô Thừa Ân là tác giả Tây Du Kí. Cho đến nay các quan điểm phản bác vẫn chưa tìm được bằng chứng trực tiếp nào. [26] 歐陽修《梅聖俞詩集序》“然則非詩之能窮人，殆窮者而後工也”. [27] Ở đây chúng tôi mạo muội phỏng Tô Đông Pha nói thác thành “tàng nhi hậu công “藏” 而後工”. Cổ nhân còn câu “tàng nhi danh sơn, … truyền chi kì nhân”. Tư Mã Thiên chẳng phải là đã viết như thế trong “Thư gửi Nhiệm Thiếu Khanh” “仆誠以著此書，藏諸名山，传之其人，通邑大都，則仆偿前辱之現，虽萬被戮，岂有悔哉。” Sử Kí. Xem ra trước thuật và sáng tác vĩ đại nảy sinh từ khổ nhục của thân kiếp đợi chờ giọt nước mắt tri âm “tam bách dư niên hậu” muôn đời vẫn là một nỗi khổ lụy văn hóa lớn lao của nhân thế. Mà cái tư thế của các tác gia và sáng tác đó – dùng chữ thời thượng ngày nay ấy cũng là một kiểu “ngoại biên hóa” chăng? Từ một góc độ nhất định, chúng tôi ít nhiều đã có vài lời lạm bàn về ý này trong bài “Sách lược tự sự màn “Tế đền Thái Bá” Thánh nhân bôn tẩu, sĩ nhân giạt rìa – Một cách tiếp cận chủ đề tiểu thuyết Nho Lâm Ngoại Sử”. [28] Gọi gọn là “tam bất hủ” 三不朽. Điển tích xin xem Tả Truyện hoặc Quốc Ngữ 《左傳襄公二十四年》và《國語晉語八》.

đầm tiểu thư trung quốc